Η εποχή της βαζελίνης

Ίσως να το παρατηρήσατε. Καταστάσεις που θα εξόργιζαν τους πολίτες πριν από είκοσι ή τριάντα χρόνια σήμερα αντιμετωπίζονται με βαζελίνη. Άφθονη βαζελίνη. Μη θίξουμε κανέναν, μην προκαλέσουμε κάποια διαφωνία, να βρούμε μια πρόχειρη δικαιολογία για να αιτιολογήσουμε το απαράδεκτο που συνέβη ή εξακολουθεί να γίνεται.

Να χαμηλώσουμε τους τόνους, να δείξουμε κατανόηση, να εξετάσουμε όλες τις πλευρές και, κυρίως, να μη στενοχωρήσουμε κανέναν. Αν στο μεταξύ καταρρεύσει ολόκληρο το οικοδόμημα, δεν πειράζει. Τουλάχιστον θα έχουμε διατηρήσει ένα ευχάριστο κλίμα μέχρι την τελευταία στιγμή.

Δεν ξέρω πότε ακριβώς ξεκίνησε αυτή η επιδημία. Το βέβαιο είναι ότι η βαζελίνη έχει εξελιχθεί σε βασικό κοινωνικό αγαθό. Τη χρησιμοποιούμε στην εργασία, στην πολιτική, στις ανθρώπινες σχέσεις και στα κοινωνικά δίκτυα.

Αν συνεχίσουμε έτσι, προβλέπω να δημιουργείται σύντομα ειδικό υπουργείο Διαχείρισης Κοινωνικών Τριβών, με ετήσιο προϋπολογισμό τρία δισεκατομμύρια ευρώ και στρατηγικά αποθέματα βαζελίνης σε σιλό για περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης.

Είμαι GenX. Το ομολογώ.

Οφείλω να παραδεχτώ ότι ανήκω σε μια άλλη γενιά. Δεν το έκρυψα ποτέ σε αυτό το blog. Είμαι GenX. Μια περίεργη κάστα ανθρώπων που διαφωνούσαν και παρ' όλα αυτά παρέμεναν φίλοι. Ακόμη και με αντιδιαμετρικά αντίθετες απόψεις δεν κατέρρεε μονομιάς ολόκληρη η φιλοσοφία ζωής και ο αυτοπροσδιορισμός ενός ανθρώπου.

Μπορούσες να διαφωνείς για την πολιτική, τη θρησκεία, την οικονομία, τη μουσική και το αν οι Iron Maiden είναι καλύτεροι από τους Metallica. Το τελευταίο, μάλιστα, μπορούσε να προκαλέσει σοβαρότερες αντιπαραθέσεις από τα προηγούμενα τέσσερα μαζί. Κι όμως, μετά τη διαφωνία πηγαίναμε μαζί για καφέ.

Μια περίεργη εποχή στην οποία άκουγες τον συνομιλητή σου, τονίζω το άκουγες, και ενδεχομένως έλεγες «λες να είναι έτσι;». Δεν περίμενες απλώς τη σειρά σου για να απαντήσεις, δεν αναζητούσες μια λέξη που θα μπορούσες να χρησιμοποιήσεις εναντίον του και δεν θεωρούσες κάθε διαφορετική άποψη προσωπική επίθεση.

Γνωρίζω. Πολύ περίεργα χρόνια.

Δεν ισχυρίζομαι ότι η γενιά μου ήταν καλύτερη. Είχαμε κι εμείς τα χάλια μας, τις προκαταλήψεις μας και τα δικά μας βλήματα. Δεν πρόκειται να εξιδανικεύσω μια ολόκληρη εποχή επειδή τότε είχαμε μακρύτερα μαλλιά.

Η ανοχή και το πραγματικό ενδιαφέρον για τη διαφορετική άποψη είχαν άλλη μια χρήσιμη παρενέργεια. Δεν φοβόσουν να πεις την κλασική φράση:

«Τι μαλακίες είναι αυτές που λες πρωί πρωί, ρε παπαρίδη;»

Και το καλύτερο; Ο άλλος δεν πάθαινε υπαρξιακή κρίση. Δεν χρειαζόταν ψυχολογική υποστήριξη, δεν ειδοποιούνταν το τμήμα ανθρώπινου δυναμικού και δεν συγκροτούνταν ειδική επιτροπή για την αποκατάσταση της πληγωμένης του αυτοεκτίμησης.

Απαντούσε: «Γιατί ρε μαλάκα; Πού κάνω λάθος;»

Και ξεκινούσε μια συζήτηση.

Διότι ο σεβασμός προς τον άνθρωπο δεν συνεπάγεται υποχρεωτικό σεβασμό προς κάθε παπαριά που κατεβάζει το κεφάλι του. Μπορώ να σε εκτιμώ βαθύτατα και ταυτόχρονα να θεωρώ τη συγκεκριμένη άποψή σου παντελώς βλακώδη. Αντιθέτως, εκείνος που συμφωνεί συνεχώς μαζί σου μπορεί απλώς να μη δίνει δεκάρα τσακιστή.

Αυτή τη μικρή λεπτομέρεια φαίνεται ότι την ξεχάσαμε.

Disneyland Α.Ε. Το σύγχρονο εργασιακό περιβάλλον

Παρατηρήστε τι συμβαίνει σε πολλά εργασιακά περιβάλλοντα. Συμβαίνει κάτι απαράδεκτο. Κάτι που δεν αρμόζει με τίποτα να συμβαίνει σε μια σοβαρή επιχείρηση ή έναν δημόσιο οργανισμό.

Μπορεί να πρόκειται για κακοδιαχείριση, για διαφθορά, για έναν εργαζόμενο που συμπεριφέρεται απαράδεκτα, για μια διαδικασία που δεν λειτουργεί ή για έναν προϊστάμενο που δεν έχει την παραμικρή ιδέα τι κάνει. Το πρόβλημα είναι γνωστό. Όλοι το ξέρουν. Το συζητούν στα διαλείμματα, στο κυλικείο, στα προσωπικά μηνύματα και στον χώρο στάθμευσης. Ορισμένοι έχουν αφιερώσει περισσότερες ώρες στη συζήτηση του προβλήματος από όσες θα χρειάζονταν για να το λύσουν.

Και τι γίνεται;

Τίποτα απολύτως.

Ο προϊστάμενος κάνει ότι δεν βλέπει. Ο προϊστάμενος του προϊσταμένου κάνει ότι δεν καταλαβαίνει. Οι εργαζόμενοι κάνουν τους Κινέζους για να μη θιγεί ο προϊστάμενος και η προσωπική Disneyland που έχει δημιουργήσει για τον εαυτό του και την ηγεσία.

Κάπου στην κορυφή της διοικητικής πυραμίδας κάθεται ένας άνθρωπος με πολύ ωραίο κοστούμι και κοιτάζει ένα PowerPoint που τον διαβεβαιώνει ότι όλα λειτουργούν εξαιρετικά.

Όλα πράσινα. Όλοι χαρούμενοι. Η συνεργασία βρίσκεται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.

Στην πραγματικότητα το έργο έχει πάρει φωτιά, τρεις εργαζόμενοι αναζητούν άλλη δουλειά, δύο σκέφτονται να παραιτηθούν και ένας έχει αρχίσει να εξομολογείται τα προβλήματά του στο φωτοτυπικό.

Αλλά το PowerPoint είναι καταπράσινο.

Πρόσωπα και καταστάσεις που κάνουν τη ζωή των εργαζομένων κόλαση συνεχίζουν ανεμπόδιστα για μήνες, μερικές φορές για χρόνια. Δεν βρίσκεται ένας άνθρωπος να αντιδράσει όμορφα, πολιτισμένα, με στοιχεία, και να πει:

«Παιδιά, αυτή η κωλοκατάσταση δεν πάει άλλο. Θα κάνει κανείς τίποτα; Αυτό που συμβαίνει βλάπτει το κύρος της εταιρείας, τους πελάτες και τους εργαζομένους».

Όχι. Προτιμούμε να οργανώσουμε ένα workshop για τη βελτίωση της επικοινωνίας. Με καφέ, κουλουράκια και μια παρουσιάστρια που θα μας εξηγήσει γιατί πρέπει να αντιμετωπίζουμε κάθε δυσκολία ως ευκαιρία.

Το πρόβλημα παραμένει, αλλά τα κουλουράκια ήταν εξαιρετικά.

Η ηγεσία με το μπιτόνι

Κάποτε πίστευα ότι ένας από τους βασικούς ρόλους του προϊσταμένου είναι να αντιμετωπίζει τα προβλήματα. Να αναλαμβάνει ευθύνες, να προστατεύει την ομάδα του, να παίρνει δύσκολες αποφάσεις και να συγκρούεται, όταν χρειάζεται, με καταστάσεις που βλάπτουν τον οργανισμό.

Αφελείς αντιλήψεις ενός ανθρώπου που μεγάλωσε χωρίς LinkedIn Learning.

Σήμερα η πραγματική ηγετική ικανότητα φαίνεται ότι είναι να μη δυσαρεστείς κανέναν. Να μη δημιουργείς εντάσεις, να μη διατυπώνεις δυσάρεστες αλήθειες και κυρίως να διαθέτεις άριστη γνώση πασαλείματος βαζελίνης.

Ο σύγχρονος Leader προσέρχεται το πρωί στην εργασία του κρατώντας ένα μπιτόνι είκοσι λίτρων. Πρώτα αλείφει την καρέκλα του, έπειτα το γραφείο και στη συνέχεια τους συνεργάτες. Αν περισσέψει ποσότητα, περνάει και τις πόρτες, τα τραπέζια και τα ντουβάρια.

Ολόκληρος ο οργανισμός πρέπει να γλιστράει. Καμία αντίσταση, καμία τριβή, καμία ερώτηση που ενδέχεται να οδηγήσει σε πραγματική απάντηση.

Κάποιος μπορεί να παρατηρήσει ότι έτσι δεν μπορείς ούτε να σταθείς όρθιος.

Λεπτομέρειες.

Το σημαντικό είναι ότι διατηρούμε εξαιρετικό εργασιακό κλίμα. Και αν ο προϊστάμενος καταφέρει να αποφύγει οποιαδήποτε δύσκολη απόφαση για δύο συνεχόμενα χρόνια, ενδέχεται να προαχθεί. Θα αναγνωριστούν οι ηγετικές του ικανότητες, θα αξιολογηθεί θετικά η διαχείριση συγκρούσεων και ίσως του απονεμηθεί ένα μεγαλύτερο μπιτόνι.

Η τέχνη του να αλλάζεις τις λέξεις αντί για την πραγματικότητα

Ένα ακόμη σπουδαίο επίτευγμα της εποχής μας είναι η ικανότητά μας να μετονομάζουμε τα προβλήματα. Έχεις έναν εργαζόμενο που συμπεριφέρεται απαράδεκτα; Δεν έχεις πρόβλημα συμπεριφοράς. Έχεις «πρόκληση στη διαπροσωπική επικοινωνία».

Έχεις έναν προϊστάμενο που δεν παίρνει αποφάσεις; Δεν έχεις διοικητική ανεπάρκεια. Έχεις «ανάγκη ενίσχυσης της αποφασιστικής κουλτούρας». Έχεις ένα έργο που κατέρρευσε οικονομικά; Δεν έχεις αποτυχία. Έχεις «δυναμική αναπροσαρμογή των επιχειρησιακών προτεραιοτήτων».

Είμαι πεπεισμένος ότι αν η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία διέθετε σύγχρονο τμήμα εταιρικής επικοινωνίας, η πτώση της θα είχε ανακοινωθεί ως «στρατηγική αναδιοργάνωση της γεωγραφικής παρουσίας του οργανισμού». Οι Βησιγότθοι θα χαρακτηρίζονταν «εξωτερικοί συνεργάτες με αυξημένη επιχειρησιακή κινητικότητα» και η λεηλασία της Ρώμης θα παρουσιαζόταν ως «μια απαιτητική αλλά δημιουργική περίοδος μετάβασης».

Το χειρότερο δεν είναι ότι χρησιμοποιούμε τέτοιες εκφράσεις. Το χειρότερο είναι ότι κάποια στιγμή αρχίζουμε να τις πιστεύουμε.

Δεν είναι μόνο η εργασία. Είναι ολόκληρη η κοινωνία.

Η συνεχής ροή αυτού του παχύρρευστου υλικού έχει συμβάλει, κατά τη γνώμη μου, στην κωλοκατάσταση που ζούμε σήμερα. Έχουμε αρχίσει να συγχέουμε την κατανόηση με τη δικαιολόγηση, την ευγένεια με τη σιωπή, την ψυχραιμία με την αδιαφορία και τον σεβασμό με την υποχρεωτική συμφωνία.

Ας χρησιμοποιήσω ένα ακραίο παράδειγμα, σκοπίμως υπερβολικό.

«Ε, εντάξει, βίασαν τη δεκατετράχρονη κόρη μου. Δεν είναι και τόσο τρομερό. Λίγο σεξ έκαναν, δεν διήρκεσε και πολύ. Ούτως ή άλλως κάποια στιγμή θα είχε σεξουαλική επαφή».

Ακούγεται εξωφρενικό; Ασφαλώς. Αυτό ακριβώς είναι το νόημα της υπερβολής.

Υπάρχουν πράξεις που δεν χρειάζονται επικοινωνιακή διαχείριση για να χαρακτηριστούν απαράδεκτες. Χρειάζονται σαφή καταδίκη, προστασία των θυμάτων και απόδοση ευθυνών. Δεν γίνεται να αναζητούμε διαρκώς δικαιολογίες για κάθε εγκληματική συμπεριφορά μέχρι να εξαφανιστεί η ίδια η πράξη πίσω από ένα βουνό εξηγήσεων.

Άλλο να κατανοείς τα αίτια και άλλο να δικαιολογείς το αποτέλεσμα. Μπορούμε να εξετάσουμε τους κοινωνικούς παράγοντες, τις συνθήκες και τις ευθύνες χωρίς να καταργήσουμε την προσωπική ευθύνη εκείνου που διέπραξε την πράξη.

Ένας άνθρωπος της GenX, μπροστά σε τέτοιες καταστάσεις, θα έψαχνε εσπευσμένα το τσεκούρι που είχε στην αποθήκη. Δεν λέω ότι θα το χρησιμοποιούσε. Αλλά θα ήξερε πού βρίσκεται.

Σήμερα φοβάμαι ότι ορισμένοι θα έτρεχαν πρώτα στο φαρμακείο για το βαζάκι με το συμπαθητικό μπλε καπάκι.

Μη θίξουμε τους οπαδούς της επίπεδης Γης

Το ίδιο θέατρο παρακολουθώ καθημερινά στα κοινωνικά δίκτυα. Αυτολογοκρισία μέχρι εκεί που δεν παίρνει, στρογγύλεμα του στρογγυλέματος και ατελείωτες διευκρινίσεις πριν διατυπωθεί η παραμικρή άποψη.

«Δεν θέλω να προσβάλω κανέναν, αλλά...», «Με κάθε σεβασμό προς όλες τις πλευρές...», «Αναγνωρίζω ότι το θέμα είναι σύνθετο...».

Και αφού ολοκληρωθεί η εισαγωγή των οκτακοσίων λέξεων, ο άνθρωπος τολμά επιτέλους να διατυπώσει την άποψή του: «Νομίζω ότι η πίτσα με ανανά δεν είναι ιδιαίτερα νόστιμη».

Μέσα σε δεκαπέντε λεπτά έχει κατηγορηθεί για πολιτισμική προκατάληψη εναντίον των τροπικών φρούτων. Ο Σύλλογος Φίλων Ανανά Βορείου Ευρώπης απαιτεί δημόσια συγγνώμη και κάποιος χρήστης με φωτογραφία προφίλ μια πάπια τον ενημερώνει ότι βρίσκεται στη λάθος πλευρά της ιστορίας.

Μην τυχόν θίξουμε κάποια ομάδα που πιστεύει ότι η Γη είναι επίπεδη και η Σελήνη ολόγραμμα. Να σεβαστούμε τις πεποιθήσεις τους, να μην τους κάνουμε να αισθανθούν άβολα και, αν χρειαστεί, να προσποιηθούμε ότι η βαρύτητα είναι απλώς μια ενδιαφέρουσα άποψη.

Όχι, αγαπητέ μου. Έχεις κάθε δικαίωμα να πιστεύεις ότι η Σελήνη κατασκευάστηκε από τη Samsung το 1972. Κι εγώ έχω κάθε δικαίωμα να σου εξηγήσω ότι λες μαλακίες.

Αυτό λέγεται ελευθερία της έκφρασης. Λειτουργεί και προς τις δύο κατευθύνσεις.

Η τριβή δεν είναι ελάττωμα. Είναι απαραίτητη.

Δεν γνωρίζω τι χάσαμε στην πορεία και καταντήσαμε έτσι. Ίσως μπερδέψαμε την πολιτισμένη συμπεριφορά με την πλήρη απουσία αντιπαράθεσης. Ίσως αρχίσαμε να θεωρούμε τη δυσάρεστη αλήθεια χειρότερη από το ευχάριστο ψέμα. Ίσως απλώς συνηθίσαμε τόσο πολύ να αποφεύγουμε τα προβλήματα, ώστε ξεχάσαμε πώς αντιμετωπίζονται.

Η τριβή υπάρχει στη φύση για κάποιο λόγο. Χωρίς αυτήν δεν θα μπορούσαμε καν να περπατήσουμε. Δεν θα μπορούσαμε να φρενάρουμε το αυτοκίνητο, να κρατήσουμε ένα αντικείμενο ή να λειτουργήσουμε ένα τεράστιο μέρος του σύγχρονου τεχνολογικού πολιτισμού.

Δείτε τι γίνεται όταν χιονίζει και πιάσει πάγος στον δρόμο. Ξαφνικά όλοι γλιστρούν, αυτοκίνητα συγκρούονται, άνθρωποι καταλήγουν στα νοσοκομεία και ολόκληρες πόλεις παραλύουν. Γιατί; Επειδή μειώθηκε η τριβή.

Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και στην κοινωνία. Όταν αποφεύγουμε συστηματικά κάθε αντίσταση, κάθε διαφωνία και κάθε δυσάρεστη συζήτηση, τα προβλήματα δεν εξαφανίζονται. Παραμένουν εκεί, μεγαλώνουν και τελικά μετατρέπονται σε χρόνιες καταστάσεις που κανείς δεν ξέρει πλέον πώς να αντιμετωπίσει.

Δεν υποστηρίζω ότι πρέπει να τσακωνόμαστε από το πρωί μέχρι το βράδυ. Ούτε ότι κάθε διαφωνία χρειάζεται φωνές, προσβολές και τσαμπουκάδες. Μπορείς να είσαι ευγενικός και ταυτόχρονα απόλυτα ξεκάθαρος. Μπορείς να σέβεσαι τον συνομιλητή σου χωρίς να υποχωρείς ούτε χιλιοστό από μια τεκμηριωμένη θέση.

Αλλά πρέπει κάποτε να ξαναμάθουμε να λέμε «όχι». Να λέμε «αυτό είναι λάθος». Να λέμε «αυτή η κατάσταση δεν μπορεί να συνεχιστεί». Και, όταν τα πράγματα έχουν ξεφύγει εντελώς, να λέμε εκείνο το υπέροχο, απλό και βαθύτατα ανθρώπινο:

«Ρε παιδιά, πάμε καλά;»

Γιατί αν συνεχίσουμε να αλείφουμε με βαζελίνη κάθε πρόβλημα, κάθε διαφωνία και κάθε ευθύνη, κάποια στιγμή θα διαπιστώσουμε ότι δεν υπάρχει πια τίποτα σταθερό για να κρατηθούμε.

Θα γλιστράμε όλοι μαζί προς τον γκρεμό, χαμογελαστοί, ευγενικοί και απολύτως ικανοποιημένοι από το εξαιρετικό κλίμα συνεργασίας.

Και λίγο πριν πέσουμε, κάποιος θα ζητήσει τον λόγο.

«Συνάδελφοι, θα ήθελα να επισημάνω ότι η κατάσταση παρουσιάζει ορισμένες ιδιαιτερότητες και προκλήσεις».

«Πολύ σωστή παρατήρηση, Γιώργο. Θα το εξετάσουμε στο επόμενο meeting».

Η συνάντηση θα γίνει την Πέμπτη.

Στον πάτο του γκρεμού.