Η πόλη είναι για όλους. Αρκεί να μην είσαι πεζός.

Υπάρχουν φωτογραφίες που δεν χρειάζονται λεζάντα. Τις κοιτάζεις, καταλαβαίνεις τι συμβαίνει και αναρωτιέσαι αν κάποιος εκεί έξω πληρώνεται πραγματικά για να σχεδιάζει τέτοια αίσχη.

H συγκεκριμένη είναι από τη γειτονιά μου στο Ντίσελντορφ. Μια συνηθισμένη γειτονιά, με πολυκατοικίες, καταστήματα, ηλικιωμένους, οικογένειες, παιδιά και ανθρώπους που προσπαθούν να κάνουν κάτι εντελώς παράλογο για τα δεδομένα της σύγχρονης πολεοδομίας.

Να περπατήσουν.

Όπως φαίνεται στην εικόνα, κάποιος αποφάσισε να δημιουργήσει έναν ωραιότατο, φαρδύ διάδρομο για ποδήλατα πάνω στο πεζοδρόμιο. Μέχρι εδώ όλα καλά. Τα ποδήλατα είναι χρήσιμα, δεν ρυπαίνουν την ατμόσφαιρα και αποτελούν μια εξαιρετική εναλλακτική λύση μετακίνησης.

Μόνο που υπάρχει μια μικρή λεπτομέρεια.

Για να χωρέσουν τα ποδήλατα, ξέχασαν τους ανθρώπους.

Ο πεζός ως ανεπιθύμητος επισκέπτης

Στα δεξιά του ποδηλατόδρομου απομένει μια στενή λωρίδα, η οποία, σύμφωνα με κάποια προφανώς αισιόδοξη πολεοδομική προσέγγιση, προορίζεται για πεζούς.

Και όταν λέμε πεζούς, εννοούμε όλους.

Τον ηλικιωμένο που περπατάει με μπαστούνι. Τον άνθρωπο με αναπηρικό αμαξίδιο. Τον τυφλό που προσπαθεί να προσανατολιστεί με το λευκό του μπαστούνι. Τη μητέρα με το παιδικό καρότσι. Το μικρό παιδί που περπατάει δίπλα στον πατέρα του.

Όλοι αυτοί πρέπει να χωρέσουν σε έναν χώρο που μοιάζει να σχεδιάστηκε για ανθρώπους οι οποίοι διαθέτουν την εξαιρετικά χρήσιμη ικανότητα να μετατρέπονται σε χαλκομανίες.

Και μιλάμε για την ιδανική περίπτωση.

Γιατί στην πραγματικότητα, η συγκεκριμένη λωρίδα χρησιμοποιείται συχνά και ως χώρος στάθμευσης ηλεκτρικών πατινιών, προσωρινής αποθήκευσης οικοδομικών υλικών, τοποθέτησης κάδων -για να τα πάρει η σχετική υπηρεσία την άλλη μέρα-, ογκώδη αντικείμενα που θα πάρει ο δήμος κάποτε και γενικότερα οτιδήποτε δεν ξέρουμε πού αλλού να αφήσουμε.

Προφανώς, όποιος καταφέρει να περάσει όλα αυτά τα εμπόδια χωρίς να βρεθεί στον ποδηλατόδρομο και να του κουδουνίζει μια υστερική γριά, δικαιούται μετάλλιο. Ίσως και ανδριάντα.

Ή τουλάχιστον ένα πιστοποιητικό συμμετοχής σε άσκηση του ΚΕΒΟΠ.

Μια πόλη σχεδιάζεται για τους ανθρώπους της. Ή μήπως όχι;

Το εξοργιστικό εδώ δεν είναι η ύπαρξη του ποδηλατόδρομου.

Καλά έκαναν και έδωσαν χώρο στα ποδήλατα. Το πρόβλημα είναι από ποιον τον πήραν.

Μια πόλη υποτίθεται ότι σχεδιάζεται με βάση τις ανάγκες των κατοίκων της. Και όταν σχεδιάζεις δημόσιο χώρο, δεν ξεκινάς από τον πιο νέο, τον πιο γυμνασμένο και τον πιο ευκίνητο κάτοικο.

Ξεκινάς από εκείνον που δυσκολεύεται περισσότερο. Είναι δείγμα του πολιτισμού σου.

Από τον άνθρωπο που δεν μπορεί να μετακινηθεί στην άκρη με μια αστραπιαία κίνηση. Από εκείνον που χρειάζεται λίγο περισσότερο χρόνο για να διασχίσει ένα δύσκολο σημείο. Από εκείνον που δεν μπορεί να κατέβει εύκολα στο οδόστρωμα για να παρακάμψει κάποιο εμπόδιο.

Γιατί αν μπορεί να κινηθεί με ασφάλεια ένας άνθρωπος με αναπηρία, μπορούν να κινηθούν σχεδόν όλοι.

Το αντίστροφο δεν ισχύει.

Αυτή είναι μια τόσο απλή αρχή, που θα περίμενε κανείς να αποτελεί το πρώτο μάθημα σε οποιαδήποτε σχολή πολεοδομίας.

Αλλά μάλλον εκείνη την ημέρα κάποιοι έκαναν κοπάνα.

Οικολογία με το ζόρι

Τα τελευταία χρόνια παρακολουθούμε μια τεράστια προσπάθεια μεταμόρφωσης των ευρωπαϊκών πόλεων. Περισσότεροι ποδηλατόδρομοι, λιγότερα αυτοκίνητα, περισσότερες εναλλακτικές μορφές μετακίνησης.

Ωραία όλα αυτά.

Μόνο που η βιώσιμη κινητικότητα δεν μπορεί να λειτουργεί ως διαγωνισμός για το ποια κατηγορία πολιτών θα καταφέρει να εκτοπίσει την άλλη.

Ο ποδηλάτης δεν είναι εχθρός του πεζού. Ούτε ο πεζός αποτελεί εμπόδιο στην οικολογική πρόοδο.

Και φυσικά δεν γίνεται να παρουσιάζουμε ως επιτυχία έναν νέο ποδηλατόδρομο όταν το τίμημά του είναι να περιορίζουμε την ασφαλή μετακίνηση των ανθρώπων που έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη από προσβάσιμους δημόσιους χώρους.

Γιατί τότε δεν μιλάμε για πρόοδο.

Μιλάμε για μεταφορά του προβλήματος από τη μία κοινωνική ομάδα στην άλλη.

Με την απαραίτητη, φυσικά, πράσινη κορδέλα και δηλώσεις ανηλεούς φανφάρας.

Η φωτογραφία δείχνει την καλύτερη εκδοχή

Κοιτάξτε ξανά τη φωτογραφία.

Δεν υπάρχει κάποιο μεγάλο εμπόδιο στον στενό χώρο των πεζών. Δεν βλέπουμε ένα εγκαταλελειμμένο πατίνι να κλείνει τη δίοδο. Δεν υπάρχει κάποιος κάδος ή μια στοίβα οικοδομικών υλικών.

Δεν υπάρχει μια μητέρα που προσπαθεί να περάσει με το καρότσι της ούτε ένας ηλικιωμένος που αναγκάζεται να κατέβει από το πεζοδρόμιο.

Αυτό που βλέπετε είναι, ουσιαστικά, το πεζοδρόμιο σε μια καλή μέρα. Μάλλον επειδή είναι Σάββατο και αύριο Κυριακή.

Και ήδη μοιάζει με κακόγουστο αστείο.

Το ακόμα πιο εντυπωσιακό είναι ότι ο διάδρομος των ποδηλάτων φαίνεται καθαρός, ευρύχωρος και τακτοποιημένος. Έχει τον δικό του χώρο, τα δικά του όρια και τη δική του λογική.

Ο πεζός, από την άλλη, καλείται να διαπραγματευτεί την ύπαρξή του ανάμεσα σε κολωνάκια, εισόδους γκαράζ, προσόψεις κτιρίων και ό,τι άλλο βρεθεί στον δρόμο του.

Σαν να του λέει η πόλη:

«Εμείς τον σχεδιασμό μας τον κάναμε. Τώρα πώς θα περάσεις εσύ, δικό σου πρόβλημα».

Το πρόβλημα δεν είναι τα ποδήλατα

Δεν είμαι εναντίον των ποδηλάτων. Ούτε πιστεύω ότι οι δρόμοι πρέπει να ανήκουν αποκλειστικά στα αυτοκίνητα.

Αντίθετα, θα ήθελα να βλέπω περισσότερους ασφαλείς ποδηλατόδρομους εκεί που υπάρχει ο απαραίτητος χώρος, περισσότερο πράσινο, λιγότερη κίνηση και πεζοδρόμια στα οποία να μπορείς πραγματικά να κινηθείς.

Αλλά αυτά πρέπει να σχεδιάζονται μαζί. Όχι το ένα εις βάρος του άλλου.

Γιατί ο δημόσιος χώρος δεν είναι παιχνίδι Tetris, όπου στουμπώνουμε ανθρώπους, ποδήλατα, αυτοκίνητα, πατίνια και το κακό συναπάντημα μέχρι να βγάλουμε high score.

Και όταν δεν χωράνε όλα, δεν μπορεί η εύκολη λύση να είναι να αφαιρέσουμε τον χώρο από εκείνους που έχουν τις λιγότερες δυνατότητες να αντιδράσουν.

Μια πόλη που υποχρεώνει έναν άνθρωπο με αναπηρία να αναζητά εναλλακτική διαδρομή επειδή το πεζοδρόμιο δεν τον χωράει δεν είναι μια σύγχρονη, καινοτόμα πόλη.

Είναι μια πόλη που απέτυχε σε κάτι στοιχειώδες.

Να εξασφαλίσει ότι όλοι οι κάτοικοί της μπορούν να μετακινούνται με αξιοπρέπεια.

Και τελικά, όση πράσινη μπογιά κι αν χρησιμοποιήσουμε, όσους ποδηλατόδρομους κι αν εγκαινιάσουμε και όσες ωραίες παρουσιάσεις κι αν ετοιμάσουμε για τη βιώσιμη κινητικότητα και τρία κοπάδια από πράσινα άλογα, υπάρχει μια αλήθεια που δεν αλλάζει.

Μια πόλη δεν γίνεται φιλικότερη προς το περιβάλλον όταν γίνεται εχθρικότερη προς τους πολίτες της.

Και για να το καταλάβει κανείς αυτό, δεν χρειάζεται να διαβάσει ούτε μία σελίδα από κάποιο σύνθετο πολεοδομικό σχέδιο.

Αρκεί να κοιτάξει τη φωτογραφία.