Η κονσέρβα του τρόμου: Κυβερνήσεις καλούν πάλι σε στοκάρισμα

Πανικός με μακαρόνι, ρύζι και σπέσιαλ κονσέρβα. Μάχη για το κωλόχαρτο και μια ανθρωπότητα που ετοιμάζεται να επιβιώσει από τον Τρίτο Παγκόσμιο με φασόλια.

Δεν ξέρω αν το έχεις παρατηρήσει, αλλά τελευταία οι κυβερνήσεις έχουν αρχίσει πάλι να μας υπενθυμίζουν ότι καλό θα ήταν να έχουμε μερικές κονσέρβες παραπάνω στο σπίτι. Επίσης νερό, μακαρόνια, ρύζι, φακούς, μπαταρίες, ραδιόφωνα και γενικά οτιδήποτε μπορεί να φανεί χρήσιμο την ημέρα που ο σύγχρονος πολιτισμός θα αποφασίσει να κατεβάσει τον γενικό.

Προσωπικά, έχω αρχίσει να ανησυχώ περισσότερο για το χαρτί υγείας. Θυμάμαι ακόμα τις ένδοξες ημέρες της πανδημίας, όταν ολόκληρη η ανθρωπότητα ανακάλυψε ότι η σημαντικότερη προϋπόθεση για την επιβίωση του ανθρώπινου είδους δεν ήταν ούτε τα αντιβιοτικά ούτε το πόσιμο νερό, αλλά η δυνατότητα να σκουπίζει τον κώλο της.

Άνθρωποι έφευγαν από τα σούπερ μάρκετ με καρότσια γεμάτα ρολά, λες και προετοιμάζονταν για μια επιδημία που θα τους προκαλούσε διάρροια μέχρι το 2047. Ούτε οι αρχαίοι Αιγύπτιοι δεν είχαν συγκεντρώσει τόσο πολύ χαρτί για να σχεδιάσουν τις πυραμίδες.

Και τώρα, έξι χρόνια αργότερα, επιστρέφουμε στην αγαπημένη μας ασχολία. Την προετοιμασία για το τέλος του κόσμου.

Μόνο που αυτή τη φορά οι προειδοποιήσεις δεν έρχονται από κάποιον γραφικό Αμερικανό που έχει χτίσει καταφύγιο στο υπόγειό του, διαθέτει δεκατέσσερα όπλα και περιμένει τους εξωγήινους. Έρχονται από κυβερνήσεις, οργανισμούς πολιτικής προστασίας και ευρωπαϊκούς θεσμούς.

Τι συμβαίνει πάλι;

Στις 22 Οκτωβρίου 2026, η βρετανική κυβέρνηση ξεκίνησε τη νέα καμπάνια Be Ready, καλώντας τα νοικοκυριά να προετοιμαστούν ώστε να μπορούν να αντέξουν τρεις ημέρες χωρίς βασικές υπηρεσίες. Η καμπάνια θα διαρκέσει τρία χρόνια και περιλαμβάνει οδηγίες για αποθήκευση νερού, τροφίμων και άλλων ειδών πρώτης ανάγκης.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε ήδη ανακοινώσει από τον Μάρτιο του 2025 τη δική της στρατηγική ετοιμότητας, με στόχο οι πολίτες να μπορούν να αυτοεξυπηρετηθούν για τουλάχιστον 72 ώρες σε περίπτωση σοβαρής κρίσης. Μάλιστα, προβλέπεται η ενσωμάτωση της σχετικής εκπαίδευσης στα σχολεία.

Στη Γερμανία, όπου ζω, το Ομοσπονδιακό Γραφείο Πολιτικής Προστασίας και Αντιμετώπισης Καταστροφών, γνωστό ως BBK, συνιστά αποθέματα για δέκα ημέρες, διευκρινίζοντας ότι ακόμα και τρεις ημέρες είναι μια καλή αρχή. Αντίστοιχες οδηγίες υπάρχουν στις σκανδιναβικές χώρες, στην Ολλανδία και αλλού.

Βέβαια, δεν ξύπνησαν όλες οι κυβερνήσεις την περασμένη Πέμπτη με την ίδια ιδέα. Η Νορβηγία, για παράδειγμα, ξεκίνησε σχετική εκστρατεία ήδη από το 2018. Ορισμένες οδηγίες είναι παλιές, άλλες ανανεώθηκαν και άλλες συνοδεύονται από νέες διαφημιστικές καμπάνιες.

Το αποτέλεσμα, πάντως, είναι το ίδιο. Ανοίγεις την ειδησεογραφία και βλέπεις συνεχώς συστάσεις να προετοιμαστείς για μια μεγάλη κρίση. Από πίσω παρελαύνουν πόλεμοι, κυβερνοεπιθέσεις, φυσικές καταστροφές, διακοπές ηλεκτροδότησης και κάθε πιθανός τρόπος με τον οποίο μπορεί να μετατραπεί η καθημερινότητά σου σε επεισόδιο του The Walking Dead.

Και ο μέσος πολίτης καλείται να αντιμετωπίσει όλα αυτά με τρεις κονσέρβες τόνου, δύο κιλά ρύζι και μια συσκευασία μακαρόνια Νο 6.

Δεν ξέρω γιατί Νο 6. Αλλά σε μια παγκόσμια καταστροφή χρειάζεται και λίγη ποικιλία.

Το Δόγμα του Σοκ

Υπάρχει ένα εξαιρετικό βιβλίο της Naomi Klein, το Το Δόγμα του Σοκ, που σου προτείνω ανεπιφύλακτα να διαβάσεις. Η Klein εξετάζει πώς μεγάλες κρίσεις, πόλεμοι, οικονομικές καταστροφές και συλλογικοί φόβοι μπορούν να αξιοποιηθούν για την προώθηση πολιτικών και οικονομικών αλλαγών που σε φυσιολογικές συνθήκες θα συναντούσαν ισχυρές αντιδράσεις.

Με απλά λόγια, ο φόβος είναι ένα εξαιρετικά χρήσιμο εργαλείο. Ένας τρομαγμένος πληθυσμός είναι συχνά πιο πρόθυμος να δεχτεί πράγματα που υπό κανονικές συνθήκες θα αμφισβητούσε. Και δεν χρειάζεται απαραίτητα να κατασκευάσεις μια καταστροφή. Μπορείς απλώς να εκμεταλλευτείς μια πραγματική.

Κοιτάζω, λοιπόν, την επικαιρότητα και βλέπω ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον σκηνικό.

Αύριο, 3 Νοεμβρίου 2026, διεξάγονται στις Ηνωμένες Πολιτείες οι ενδιάμεσες εκλογές, τα γνωστά midterms. Διακυβεύεται ο έλεγχος του Κογκρέσου, η πολιτική ισορροπία στην Ουάσιγκτον και σε μεγάλο βαθμό η δυνατότητα της κυβέρνησης Τραμπ να συνεχίσει το πρόγραμμά της.

Στις 26 Οκτωβρίου η Anthropic κατέθεσε τα χαρτιά της για την εισαγωγή της στο αμερικανικό χρηματιστήριο. Μια από τις μεγαλύτερες ιστορίες της αγοράς τεχνητής νοημοσύνης, με τεράστιες επενδύσεις, υπολογιστικά κέντρα, ενεργειακές απαιτήσεις και χρηματιστηριακές προσδοκίες.

Στη Μέση Ανατολή συνεχίζεται η σύγκρουση με το Ιράν, στην οποία εμπλέκονται οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ. Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν ξανά πεδίο αντιπαράθεσης, ενώ το πετρέλαιο και οι διεθνείς μεταφορές εξακολουθούν να επηρεάζονται από τις εχθροπραξίες.

Στην Ουκρανία, ο πόλεμος όχι μόνο δεν έχει τελειώσει, αλλά οι επιθέσεις στις ενεργειακές υποδομές συνεχίζονται. Μόλις χθες, 1η Νοεμβρίου, ρωσικά πλήγματα προκάλεσαν διακοπές ηλεκτροδότησης σε εκατοντάδες χιλιάδες νοικοκυριά.

Και σαν να μη φτάνουν όλα αυτά, έχουμε την κατάσταση στο διαδίκτυο να γίνεται της κυβερνοαρκούδας.

Στις 20 Οκτωβρίου, μια σοβαρή βλάβη στο Google Cloud στο Λονδίνο έριξε υπηρεσίες τραπεζών όπως η Revolut, η HSBC και η Lloyds, αφήνοντας εκατομμύρια πελάτες με προβλήματα στις πληρωμές και στις συναλλαγές τους. Η Cloudflare παρουσίασε αλλεπάλληλα προβλήματα στις 28 και 29 Οκτωβρίου, ενώ νωρίτερα μέσα στον μήνα είχαν καταγραφεί σημαντικές διακοπές σε υπηρεσίες της Microsoft και του Azure.

Και το ωραιότερο; Δεν χρειάστηκαν Ρώσοι χάκερ, Κινέζοι κατάσκοποι ή κάποιος παρανοϊκός με laptop σε υπόγειο. Μια αστοχία στην ηλεκτροδότηση, ένας προβληματικός εξοπλισμός ή μια λανθασμένη ρύθμιση μπορούν να προκαλέσουν αλυσιδωτές βλάβες σε υπηρεσίες που χρησιμοποιούν εκατομμύρια άνθρωποι. Έχουμε συγκεντρώσει τεράστιο μέρος της ψηφιακής μας ζωής σε λίγους παρόχους και κάθε φορά που κάποιος από αυτούς φτερνίζεται, η μισή ανθρωπότητα ψάχνει χαρτομάντιλα. Και υποτίθεται ότι αυτό το οικοδόμημα θα συνεχίσει να λειτουργεί απρόσκοπτα σε περίπτωση πραγματικού πολέμου ή μεγάλης καταστροφής. Μάλιστα.

Και μέσα σε όλα αυτά εμφανίζονται οι κυβερνήσεις και μας λένε να αγοράσουμε φασόλια.

Δεν ξέρω αν υπάρχει κάποια σύνδεση ανάμεσα σε όλα αυτά τα γεγονότα. Μπορεί να μην υπάρχει καμία. Έχει όμως ενδιαφέρον ότι σε μια εποχή με τόση γεωπολιτική, οικονομική και τεχνολογική αστάθεια, το κεντρικό μήνυμα προς τον πολίτη είναι να οργανώσει καλύτερα το ντουλάπι του.

Ενδεχομένως η επόμενη μεγάλη παγκόσμια κρίση να κριθεί τελικά από το ποιος διαθέτει περισσότερες σαρδέλες σε λάδι.

Κάποτε είχα κι εγώ στοκ για τρεις μήνες

Πριν αρχίσει κανένας να με κατηγορεί ότι κοροϊδεύω την προετοιμασία για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, οφείλω να κάνω μια μικρή προσωπική εξομολόγηση.

Κάποτε είχα οργανώσει αποθέματα για περίπου τρεις μήνες. Ναι, εγώ. Ο ίδιος άνθρωπος που τώρα γράφει για τις κονσέρβες του τρόμου.

Είχα ασχοληθεί αρκετά σοβαρά με την υπόθεση. Είχα υπολογίσει ποσότητες, είχα αγοράσει τρόφιμα μακράς διάρκειας, είχα οργανώσει αποθηκευτικούς χώρους και γενικά είχα προσπαθήσει να δημιουργήσω ένα αξιοπρεπές απόθεμα για την οικογένειά μου. Δεν είχα αγοράσει ακόμα καταφύγιο ούτε είχα αρχίσει να καλλιεργώ πατάτες στο μπαλκόνι, αλλά βρισκόμουν σε καλό δρόμο.

Η εμπειρία αυτή μου έμαθε κάτι πολύ σημαντικό. Το να αγοράσεις τα προϊόντα είναι σχετικά εύκολο. Το να διατηρείς ένα λειτουργικό απόθεμα για μεγάλο χρονικό διάστημα είναι εντελώς διαφορετική ιστορία.

Για να πετύχει ένα τέτοιο εγχείρημα χρειάζονται τέσσερα πράγματα: χρήμα, χώρος, χρόνος και συνεργασία από όλα τα μέλη της οικογένειας.

Αν λείπει έστω και ένα, το πιθανότερο είναι ότι κάποια στιγμή θα καταλήξεις να πετάς τρόφιμα και μαζί τους τα χρήματά σου.

Χρήμα: Η επιβίωση δεν είναι δωρεάν

Το πρώτο πρόβλημα είναι προφανές. Για να δημιουργήσεις σοβαρά αποθέματα χρειάζεσαι χρήματα, τα οποία πρέπει να διαθέσεις προκαταβολικά για προϊόντα που ενδέχεται να μη χρησιμοποιήσεις για αρκετό καιρό.

Δεν μιλάμε μόνο για μερικά πακέτα μακαρόνια. Χρειάζεσαι νερό, τρόφιμα, προϊόντα υγιεινής, μπαταρίες, πιθανώς εξοπλισμό για την προετοιμασία φαγητού χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα και διάφορα άλλα είδη. Αν μάλιστα αρχίσεις να σκέφτεσαι σοβαρότερα σενάρια, η λίστα μεγαλώνει επικίνδυνα.

Το πρόβλημα είναι ότι βρισκόμαστε σε μια εποχή που εκατομμύρια άνθρωποι δυσκολεύονται να πληρώσουν τους καθημερινούς τους λογαριασμούς. Η ακρίβεια έχει περιορίσει την αγοραστική δύναμη, τα ενοίκια ανεβαίνουν και αρκετά νοικοκυριά μετρούν τα χρήματά τους μέχρι το τέλος του μήνα. Κάποια από τις 15 του μηνός έχουν θέμα να βάλουν φαγητό στο τραπέζι.

Και εμφανίζεται ένας υπουργός, ο οποίος πιθανότατα δεν έχει χρειαστεί ποτέ να διαλέξει ανάμεσα στον λογαριασμό του ηλεκτρικού και στο καλάθι του σούπερ μάρκετ, για να προτείνει στον κόσμο να αγοράσει επιπλέον τρόφιμα για δέκα ημέρες.

Εξαιρετική ιδέα. Να μας στείλει και μια επιταγή αν είναι.

Χώρος: Καλώς ήρθες στην αποθήκη σου

Το δεύτερο πρόβλημα είναι ο χώρος. Όταν μιλάμε για τρεις ημέρες, τα πράγματα είναι σχετικά απλά. Όταν όμως αρχίζουμε να μιλάμε για εβδομάδες ή μήνες, η κατάσταση αλλάζει.

Ας υποθέσουμε ότι μια τριμελής οικογένεια θέλει να αποθηκεύσει τρία λίτρα νερού ανά άτομο την ημέρα, όπως προβλέπει η βρετανική σύσταση για βραχυπρόθεσμη προετοιμασία. Για τρεις μήνες, δηλαδή περίπου ενενήντα ημέρες, χρειάζονται 810 λίτρα νερού.

Οκτακόσια δέκα κιλά νερό. Σχεδόν ένας τόνος. Και δεν έχουμε αγοράσει ακόμα ούτε ένα μακαρόνι.

Πού θα τα αποθηκεύσεις όλα αυτά; Στο υπόγειο; Στο γκαράζ; Κάτω από τα κρεβάτια; Στη θέση του καναπέ;

Στη Γερμανία υπάρχουν εκατομμύρια άνθρωποι που ζουν σε σχετικά μικρά διαμερίσματα. Ο χώρος αποτελεί ήδη πολυτέλεια και δεν περισσεύει για να δημιουργήσεις μια μικρή αποθήκη τροφίμων.

Προφανώς, δεν χρειάζεται να αποθηκεύσεις ενενήντα ημέρες νερού για να έχει νόημα μια στοιχειώδης προετοιμασία. Το παράδειγμα απλώς δείχνει πόσο γρήγορα μια φαινομενικά απλή ιδέα μετατρέπεται σε πραγματικό πρόβλημα.

Αν θέλεις να το κάνεις σε μεγάλη κλίμακα, πρακτικά μετατρέπεις το σπίτι σου σε υποκατάστημα της Metro. Με τη διαφορά ότι η Metro έχει αποθήκες, υπαλλήλους και επαγγελματικό σύστημα διαχείρισης αποθεμάτων.

Εσύ έχεις μια ντουλάπα που δεν κλείνει και μια γυναίκα που αναρωτιέται γιατί υπάρχουν δεκαοκτώ κιλά φακές κάτω από το κρεβάτι.

Χρόνος: Ο εφιάλτης των ημερομηνιών λήξης

Εδώ αρχίζουν τα πραγματικά γλέντια.

Τα τρόφιμα έχουν ημερομηνίες λήξης. Κάποια μπορούν να διατηρηθούν για πολλά χρόνια, κάποια λιγότερο και κάποια χρειάζονται ιδιαίτερες συνθήκες αποθήκευσης. Ακόμα και όταν ένα προϊόν παραμένει ασφαλές μετά τη λήξη, πρέπει να ξέρεις τι έχεις, πότε το αγόρασες και πώς έχει αποθηκευτεί.

Για να λειτουργήσει σωστά το σύστημα, πρέπει να καταναλώνεις τα παλαιότερα προϊόντα και να τα αντικαθιστάς με καινούργια. Με άλλα λόγια, χρειάζεσαι μια μικρή διαδικασία διαχείρισης αποθήκης.

Και αυτό σημαίνει χρόνο. Να ελέγχεις συσκευασίες, να μετακινείς προϊόντα, να ενημερώνεις τις ποσότητες και να θυμάσαι τι υπάρχει στο βάθος του ντουλαπιού που έχεις να ανοίξεις από την προηγούμενη κυβέρνηση.

Αν δεν το κάνεις, κάποια στιγμή θα ανακαλύψεις δεκατέσσερις κονσέρβες με ημερομηνία που έληξε το 2022, έξι κιλά ρύζι που δεν θυμάσαι πότε αγόρασες και έναν τόνο φασόλια που κανείς δεν θέλει να φάει.

Η προετοιμασία για την καταστροφή θα έχει μετατραπεί σε ρημαδιό του οικογενειακού προϋπολογισμού.

Οικογένεια: Η επανάσταση των ρεβιθιών

Το τέταρτο πρόβλημα είναι ίσως το σημαντικότερο και το πιο υποτιμημένο. Για να λειτουργήσει το σύστημα πρέπει να συμμετέχουν όλοι.

Δεν αρκεί να αγοράζω εγώ κονσέρβες και να περιμένω από τους υπόλοιπους να ακολουθήσουν το μεγαλοφυές σχέδιό μου. Πρέπει να καταναλώνουμε τα τρόφιμα που έχουμε αποθηκεύσει και να τα αντικαθιστούμε συστηματικά. Το λεγόμενο rotation δηλαδή.

Αν όμως ένα μέλος της οικογένειας δεν τρώει φακές, το άλλο δεν θέλει ρεβίθια και το τρίτο αναπτύσσει αλλεργική αντίδραση μόνο που βλέπει κονσέρβα με φασόλια, έχουμε πρόβλημα.

Μπορείς να διαθέτεις τα καλύτερα οργανωμένα αποθέματα στην Ευρώπη, αλλά αν κανείς δεν τα χρησιμοποιεί, έχεις απλώς δημιουργήσει μια εξαιρετικά ακριβή συλλογή τροφίμων.

Αυτή ήταν και η μεγαλύτερη δυσκολία της δικής μου προσπάθειας. Όχι η αγορά των προϊόντων, αλλά η διατήρηση ενός συστήματος που έπρεπε να ενσωματωθεί στην καθημερινότητα μιας ολόκληρης οικογένειας.

Κάποια στιγμή συνειδητοποιείς ότι δεν είσαι απλώς πατέρας και σύζυγος. Έχεις γίνει υπεύθυνος εφοδιαστικής αλυσίδας ενός μικρού κράτους, με πληθυσμό τρεις κατοίκους και συνεχείς διαφωνίες για το μενού.

Και τι ακριβώς συμβαίνει μετά τις 72 ώρες;

Εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη απορία μου.

Γιατί 72 ώρες; Τι ακριβώς πρόκειται να συμβεί την εβδομηκοστή τρίτη; Θα εμφανιστεί ένας υπάλληλος της ΔΕΗ, θα σηκώσει έναν διακόπτη και θα επανέλθει ο πολιτισμός;

Καταλαβαίνω απόλυτα τη λογική πίσω από τη σύσταση. Οι πρώτες ημέρες μιας μεγάλης καταστροφής είναι κρίσιμες και οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης χρειάζονται χρόνο για να οργανωθούν. Όσο περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να εξυπηρετηθούν προσωρινά μόνοι τους, τόσο περισσότεροι πόροι μένουν διαθέσιμοι για όσους έχουν πραγματική ανάγκη βοήθειας.

Μάλιστα, αυτή είναι ουσιαστικά και η εξήγηση που δίνουν οι αρμόδιοι οργανισμοί.

Το πρόβλημα αρχίζει όταν οι 72 ώρες παρουσιάζονται περίπου σαν ένα μαγικό χρονικό όριο, μετά το οποίο όλα θα είναι ξανά φυσιολογικά. Επίσης επιτρέψτε μου να διατηρήσω τις επιφυλάξεις μου ότι ο κρατικός μηχανισμός θα σε βοηθήσει μετά από 72 ώρες.

Επειδή έχω ασχοληθεί αρκετά χρόνια με την πληροφορική και τις υποδομές, το συγκεκριμένο σημείο μού προκαλεί ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Φαντάσου μια μεγάλη χώρα να χάνει ταυτόχρονα ηλεκτρικό ρεύμα, ύδρευση, διαδίκτυο και τηλεπικοινωνίες. Όχι μια γειτονιά που έμεινε χωρίς ρεύμα για δύο ώρες επειδή χάλασε ένας υποσταθμός, αλλά μια πραγματικά σοβαρή καταστροφή που επηρεάζει μεγάλες περιοχές.

Οι υποδομές αυτές δεν λειτουργούν ανεξάρτητα. Οι εγκαταστάσεις ύδρευσης χρειάζονται ηλεκτρική ενέργεια για τις αντλίες και τον εξοπλισμό τους. Τα δίκτυα τηλεπικοινωνιών διαθέτουν εφεδρική τροφοδοσία, αλλά όχι απεριόριστη. Τα κέντρα δεδομένων χρειάζονται ηλεκτρικό ρεύμα, ψύξη και διασύνδεση. Οι μεταφορές καυσίμων, τα νοσοκομεία, τα σούπερ μάρκετ και τα συστήματα πληρωμών εξαρτώνται από ένα τεράστιο πλέγμα αλληλοσυνδεδεμένων υπηρεσιών.

Αν χαθούν αρκετά από αυτά ταυτόχρονα, δεν μπορείς απλώς να σηκώσεις τέσσερις διακόπτες με τις ενδείξεις «Ρεύμα», «Νερό», «Διαδίκτυο» και «Επικοινωνίες» και να περιμένεις να επανέλθει ο κόσμος μέσα σε πέντε λεπτά.

Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η περίπτωση των μεγάλων μετασχηματιστών υψηλής τάσης. Πρόκειται για εξειδικευμένο εξοπλισμό, ο οποίος δεν βρίσκεται έτοιμος σε κάθε αποθήκη ηλεκτρολογικού υλικού. Σύμφωνα με αμερικανική έρευνα του 2026, η προμήθεια ενός μεγάλου μετασχηματιστή μπορεί να απαιτήσει δυόμισι έως τρία χρόνια, ενώ για ορισμένες μονάδες υπερυψηλής τάσης ο χρόνος μπορεί να φτάσει ακόμα και τα πέντε.

Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι κάθε κατεστραμμένος μετασχηματιστής θα αφήσει μια περιοχή χωρίς ρεύμα για πέντε χρόνια. Υπάρχουν εφεδρείες, δυνατότητες αναδρομολόγησης, επισκευές και προσωρινές λύσεις. Σημαίνει όμως ότι σε ένα πραγματικά καταστροφικό σενάριο η πλήρης αποκατάσταση μπορεί να απαιτήσει εβδομάδες ή μήνες, ανάλογα με την έκταση της ζημιάς.

Και εκεί οι 72 ώρες αρχίζουν να μοιάζουν περισσότερο με αισιόδοξη εισαγωγή παρά με ολοκληρωμένο σχέδιο.

Το ερώτημά μου, λοιπόν, δεν είναι γιατί πρέπει να έχω τρόφιμα για τρεις ημέρες. Είναι τι ακριβώς προβλέπεται να γίνει την τέταρτη, την πέμπτη ή τη δέκατη ημέρα, αν το πρόβλημα είναι τόσο σοβαρό όσο αυτά που περιγράφονται στις κυβερνητικές εκστρατείες.

Διότι αν καταρρεύσει πραγματικά η εφοδιαστική αλυσίδα μιας χώρας, η κονσέρβα μου θα είναι το μικρότερο από τα προβλήματα που θα πρέπει να λύσει το κράτος. Μετά από 72 ώρες πείνας διαλύεται ο κοινωνικός ιστός. Ο πολιτισμός μας είναι ένα τσόφλι από αυγό και σπάει απίστευτα εύκολα.

Ώρα να φορέσω το καπέλο από αλουμινόχαρτο

Εδώ περνάμε στο αγαπημένο μου κομμάτι.

Δεν είμαι αντίθετος στην προετοιμασία. Κάθε άλλο. Θεωρώ απολύτως λογικό να υπάρχουν στο σπίτι τρόφιμα, νερό και βασικά είδη για μερικές ημέρες. Είμαι σχεδόν βέβαιος ότι και σήμερα διαθέτω αρκετά πράγματα ώστε να περάσω 72 ώρες χωρίς να πάω στο σούπερ μάρκετ όπως ίσως οι περισσότεροι.

Δεν χρειάζομαι καμία κυβερνητική καμπάνια για να το καταλάβω.

Αυτό που με ενοχλεί είναι η συνεχής καλλιέργεια φόβου. Η αίσθηση ότι κάθε μερικούς μήνες εμφανίζεται ένας νέος κίνδυνος που απαιτεί από τον πολίτη να ανησυχεί, να προετοιμάζεται και, συνήθως, να ξοδεύει χρήματα.

Κάπου εδώ, λοιπόν, βγάζω το καπέλο από αλουμινόχαρτο, το τοποθετώ προσεκτικά στο κεφάλι και αρχίζω να σκέφτομαι διάφορα.

Μήπως οι αποθήκες είναι γεμάτες; Μήπως υπάρχουν υπερβολικά αποθέματα τροφίμων και άλλων προϊόντων που πρέπει να διοχετευθούν στην αγορά; Ο κόσμος έχει περιορίσει την κατανάλωση επειδή δεν έχει χρήματα και μια νέα εκστρατεία αποθήκευσης θα μπορούσε να δημιουργήσει πρόσθετη ζήτηση. Φαντάσου να έχεις μερικά εκατομμύρια κονσέρβες που δεν φεύγουν από τις αποθήκες και ξαφνικά να εμφανίζεται μια δημόσια καμπάνια που προτρέπει τους πάντες να αγοράσουν περισσότερες. Το τμήμα πωλήσεων θα πρέπει να έχει ανοίξει σαμπάνιες.

Μήπως ο φόβος βοηθά πολιτικά; Αύριο έχουμε εκλογές στις ΗΠΑ και η κοινωνία βρίσκεται ήδη σε κατάσταση έντονης πόλωσης. Η ανασφάλεια μπορεί να επηρεάσει την πολιτική συμπεριφορά και τις προτεραιότητες των ψηφοφόρων. Δεν είναι δύσκολο να φανταστώ κάποιον επικοινωνιολόγο να εξετάζει πώς μπορεί να αξιοποιηθεί μια γενικότερη ατμόσφαιρα απειλής. Από εκεί μέχρι να υποστηρίξω ότι η βρετανική καμπάνια σχεδιάστηκε για τις αμερικανικές εκλογές, βέβαια, υπάρχει μια τεράστια απόσταση. Αλλά το αλουμινόχαρτο δεν φημίζεται για την επιστημονική του μεθοδολογία.

Μήπως προετοιμάζεται η κοινή γνώμη για νέες τεράστιες δαπάνες; Όταν οι πολίτες αισθάνονται ότι απειλείται η ασφάλειά τους, είναι ευκολότερο να αποδεχτούν αυξημένες δαπάνες για άμυνα, κυβερνοασφάλεια, επιτήρηση και κρίσιμες υποδομές. Και μιλάμε για αγορές με αστρονομικούς προϋπολογισμούς, στις οποίες δραστηριοποιούνται εταιρείες που θα ήθελαν πολύ να πουλήσουν τον εξοπλισμό και τις υπηρεσίες τους.

Μήπως οι κυβερνήσεις μεταφέρουν σταδιακά την ευθύνη στον πολίτη; Αυτό το σενάριο το βρίσκω ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Αν τα δημόσια συστήματα αποδειχθούν ανεπαρκή σε μια μεγάλη κρίση, πόσο εύκολο θα είναι να ακουστεί η φράση «σας είχαμε προειδοποιήσει να προετοιμαστείτε»; Πληρώνεις φόρους για υποδομές, οργανωμένο κράτος και δημόσιες υπηρεσίες, αλλά σε περίπτωση καταστροφής καλείσαι να αναλάβεις ένα μέρος της ευθύνης επειδή δεν αγόρασες αρκετές φακές.

Μήπως δημιουργείται μια καινούργια βιομηχανία φόβου; Έτοιμα emergency kits, φορητές μπαταρίες, γεννήτριες, φίλτρα νερού, συσκευασίες τροφίμων εικοσαετούς διάρκειας, ιδιωτικά καταφύγια και εφαρμογές επιβίωσης. Ήδη μπορώ να φανταστώ κάποια startup να πουλάει συνδρομητικό πακέτο τεχνητής νοημοσύνης που θα σου υπολογίζει πόσες κονσέρβες χρειάζεσαι για να επιβιώσεις από τον Τρίτο Παγκόσμιο.

Basic, Premium και Apocalypse Pro.

Στο τελευταίο πακέτο το Claude θα σου εξηγεί με εξαιρετική ευγένεια ότι έχει τελειώσει το πόσιμο νερό.

Και μιας και αναφέρθηκα στην Anthropic, με τόσες τεράστιες επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη, στα κέντρα δεδομένων και στις υποδομές, μήπως κάποιοι γνωρίζουν ότι η παγκόσμια ενεργειακή ζήτηση πρόκειται να δημιουργήσει προβλήματα που σήμερα υποτιμούμε; Η σύνδεση με τις κυβερνητικές καμπάνιες είναι καθαρή δική μου υποψία, αλλά το ζήτημα της ενεργειακής κατανάλωσης της τεχνητής νοημοσύνης είναι απολύτως πραγματικό.

Και τέλος, η αγαπημένη μου θεωρία.

Μήπως δεν υπάρχει κανένα μεγαλοφυές σχέδιο;

Μήπως απλώς διαφορετικοί οργανισμοί, κυβερνήσεις, εταιρείες και μέσα ενημέρωσης κάνουν ο καθένας τη δουλειά του, δημιουργώντας όλοι μαζί ένα τεράστιο κύμα ανασφάλειας, χωρίς να έχει χρειαστεί κανείς να τους συντονίσει;

Η κυβέρνηση εκδίδει μια προειδοποίηση, τα μέσα ενημέρωσης τη μετατρέπουν σε δραματικό τίτλο, οι αλγόριθμοι τη διανέμουν σε εκατομμύρια ανθρώπους, οι πολίτες ανησυχούν και οι εταιρείες ανακαλύπτουν μια νέα επιχειρηματική ευκαιρία.

Ένας τέλειος μηχανισμός παραγωγής φόβου, που μπορεί να λειτουργεί και μόνος του.

Αν είναι έτσι, το πράγμα είναι ίσως ακόμα πιο ανησυχητικό.

Διότι τουλάχιστον σε μια συνωμοσία υπάρχει κάποιος υπεύθυνος.

Η μεγάλη αντίφαση

Αυτό που με προβληματίζει περισσότερο είναι η αντίφαση ανάμεσα στην πολυπλοκότητα της κοινωνίας μας και στην απλότητα των λύσεων που παρουσιάζονται στον πολίτη.

Έχουμε δημιουργήσει έναν πολιτισμό που βασίζεται σε αλληλοεξαρτώμενα ηλεκτρικά δίκτυα, δορυφορικές επικοινωνίες, διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες, υποθαλάσσια καλώδια, δίκτυα δεδομένων και τεράστιες υπολογιστικές εγκαταστάσεις.

Σχεδόν τίποτα από αυτά δεν μπορεί να λειτουργήσει μόνο του.

Και η απάντηση σε μια πιθανή κατάρρευση αυτού του περίπλοκου συστήματος είναι να αγοράσω τρία λίτρα νερό την ημέρα και μερικές κονσέρβες.

Εντάξει, θα το κάνω.

Αλλά θα ήθελα να ακούσω περισσότερα και για το τι προετοιμάζουν οι ίδιοι οι υπεύθυνοι. Πόσο ανθεκτικό είναι το ηλεκτρικό δίκτυο; Ποιες εφεδρείες υπάρχουν; Πόσο γρήγορα μπορούν να αποκατασταθούν οι τηλεπικοινωνίες; Πώς θα λειτουργήσουν τα νοσοκομεία, η ύδρευση και η διανομή τροφίμων αν ένα εκτεταμένο blackout κρατήσει εβδομάδες;

Δεν μου αρκεί να ξέρω ότι πρέπει να αγοράσω μια κονσέρβα. Θέλω να ξέρω τι έχει κάνει εκείνος που μου το προτείνει.

Και όσο περισσότερο σκέφτομαι την υπόθεση, τόσο περισσότερο καταλήγω στο ίδιο συμπέρασμα. Η λογική προετοιμασία είναι χρήσιμη και κανένας σοβαρός άνθρωπος δεν χρειάζεται να την απορρίψει. Ο διαρκής φόβος, όμως, δεν είναι προετοιμασία. Είναι ένας εξαιρετικά κουραστικός τρόπος ζωής.

Έχουμε φτάσει στο σημείο να πρέπει να σκεφτόμαστε αν θα έχουμε νερό, αν θα λειτουργεί το διαδίκτυο, αν θα υπάρχουν τρόφιμα, αν θα συνεχιστεί ο πόλεμος, αν θα καταρρεύσει η οικονομία και αν μια ομάδα κυβερνοεγκληματιών θα αποφασίσει να κάνει δοκιμές στο ηλεκτρικό δίκτυο την ώρα που ψήνουμε κοτόπουλο.

Και όταν επιτέλους βρίσκουμε λίγο χρόνο να χαλαρώσουμε, εμφανίζεται κάποιος ειδικός στην τηλεόραση και μας εξηγεί γιατί πρέπει να ανησυχούμε περισσότερο.

Η προσωπική μου στρατηγική επιβίωσης

Εγώ πάντως δεν σκοπεύω να ξαναμετατρέψω το σπίτι μου σε αποθήκη στοκ τριών μηνών. Το δοκίμασα, είδα πόσο απαιτητικό είναι και κατέληξα ότι δεν χωράει στην καθημερινότητά μου.

Θα συνεχίσω να έχω κάποια βασικά αποθέματα, όπως άλλωστε κάνω ήδη. Δεν βρίσκω τίποτα κακό σε αυτό. Αν μείνουμε χωρίς ρεύμα για μερικές ημέρες ή παρουσιαστεί κάποιο πρόβλημα στην τροφοδοσία των καταστημάτων, προφανώς θα είναι χρήσιμα.

Αυτό που δεν σκοπεύω να κάνω είναι να οργανώσω ολόκληρη τη ζωή μου γύρω από μια ενδεχόμενη καταστροφή.

Διότι υπάρχει και ένα άλλο είδος απώλειας που δεν εμφανίζεται στις κυβερνητικές οδηγίες. Ο χρόνος που ξοδεύουμε ανησυχώντας για όλα όσα μπορεί να μας συμβούν, αντί να απολαμβάνουμε όσα εξακολουθούμε να έχουμε.

Δεν θέλω να περνάω τις ημέρες μου περιμένοντας τον επόμενο πόλεμο, το επόμενο blackout ή την επόμενη οικονομική κρίση. Έχω ήδη αρκετά προβλήματα στην καθημερινότητά μου και δεν χρειάζομαι επιπλέον καταστροφές με τη μορφή μηνιαίας συνδρομής.

Βέβαια, αν αύριο ξεκινήσει ο Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος, καταρρεύσουν οι υποδομές και εξαφανιστούν οι προμήθειες, έχω ήδη έτοιμο ένα εναλλακτικό σχέδιο επιβίωσης.

Θα βγάλω το power station, θα συνδέσω τα ηχεία Bluetooth, θα βάλω Sepultura στο τέρμα και θα κοπανάω ούζο μέχρι να τελειώσει η Αποκάλυψη.

Αν κουραστώ, έχω και Marilyn Manson.

Κι αν τελικά δεν έρθει το τέλος του κόσμου, τουλάχιστον θα έχω περάσει ένα γαμάτο Σαββατοκύριακο.