Ελευθερία της Έκφρασης και της Αυτοδιάθεσης
Ελευθερία της έκφρασης, ελευθερία της επιλογής και αυτοδιάθεση του σώματος
Οι διακηρύξεις, οι συμβάσεις, τα συντάγματα και οι νόμοι που θεμελιώνουν το δικαίωμα να σκέφτεσαι, να μιλάς, να επιλέγεις και να αποφασίζεις για το σώμα σου.
Ενημέρωση διατάξεων: 19 Νοεμβρίου 2026
Θεματικές: Ανθρώπινα δικαιώματα, ελευθερία της γνώμης, ελευθερία της έκφρασης, συνείδηση, ιδιωτική ζωή, σωματική ακεραιότητα, αυτοδιάθεση, ιατρικές πράξεις, ενημερωμένη συναίνεση.
Το σώμα μου. Η σκέψη μου. Η φωνή μου. Η απόφασή μου.
Η ανθρώπινη ελευθερία δεν είναι παραχώρηση κάποιου αξιωματούχου, γιατρού, εργοδότη ή οργανισμού. Αναγνωρίζεται και προστατεύεται από διεθνείς συμβάσεις, συντάγματα και συγκεκριμένους νόμους. Το δικαίωμα να έχεις δική σου γνώμη, να εκφράζεις τις ιδέες σου, να αναζητάς πληροφορίες και να αποφασίζεις για ιατρικές παρεμβάσεις στο σώμα σου έχει σαφές νομικό και ιστορικό υπόβαθρο.
Ακολουθούν συγκεκριμένα κείμενα, με χρονολογία, αριθμό άρθρου και χαρακτηριστικό απόσπασμα. Τα ελληνικά αποσπάσματα ελληνικών νόμων παρατίθενται στην πρωτότυπη γλώσσα. Όπου το κείμενο είναι ξενόγλωσσο, η ελληνική διατύπωση επισημαίνεται ως ελεύθερη, πιστή απόδοση, ενώ επιλεγμένες φράσεις παρατίθενται και στο πρωτότυπο.
Πώς διαβάζεται αυτός ο κατάλογος: «Δεσμευτική σύμβαση» σημαίνει νομική δέσμευση των κρατών που έχουν κυρώσει το σχετικό κείμενο. «Διακήρυξη» ή «κώδικας δεοντολογίας» σημαίνει κείμενο αρχών, με διαφορετική νομική ισχύ από έναν εθνικό νόμο. «Δικαστική απόφαση» σημαίνει νομολογιακή ερμηνεία. Αυτές οι κατηγορίες δεν συγχέονται.
1. Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου
Οργανισμός: Ηνωμένα Έθνη (ΟΗΕ)
Έτος: 1948, υιοθέτηση 10 Δεκεμβρίου 1948
Πράξη: Ψήφισμα 217 A (III) της Γενικής Συνέλευσης
Χαρακτήρας: Οικουμενική διακήρυξη αρχών, όχι αυτοτελής διεθνής συνθήκη.
Άρθρο | Δικαίωμα | Περιεχόμενο σε ελληνική απόδοση |
|---|---|---|
1 | Ελευθερία και αξιοπρέπεια | Όλοι γεννιούνται ελεύθεροι και ίσοι σε αξιοπρέπεια και δικαιώματα. |
2 | Ίση προστασία | Τα δικαιώματα ισχύουν χωρίς διάκριση, μεταξύ άλλων, λόγω πολιτικής ή άλλης γνώμης. |
3 | Ζωή και ελευθερία | Κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα στη ζωή, την ελευθερία και την προσωπική ασφάλεια. |
5 | Σωματική προστασία | Απαγορεύονται τα βασανιστήρια και η απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση. |
7 | Ισότητα ενώπιον του νόμου | Όλοι δικαιούνται ίση προστασία από τον νόμο. |
12 | Ιδιωτική ζωή | Απαγορεύονται οι αυθαίρετες παρεμβάσεις στην ιδιωτική ζωή και στην αλληλογραφία. |
18 | Σκέψη και συνείδηση | Ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας, καθώς και αλλαγής πεποιθήσεων. |
19 | Γνώμη και έκφραση | Ελευθερία γνώμης, αναζήτησης, λήψης και μετάδοσης πληροφοριών και ιδεών, ανεξάρτητα από σύνορα. |
20 | Ειρηνική συνάθροιση | Ελευθερία ειρηνικής συγκέντρωσης και συνεταιρισμού. |
25 | Υγεία και ευημερία | Δικαίωμα σε επαρκές επίπεδο διαβίωσης, συμπεριλαμβανομένης της ιατρικής φροντίδας. |
29 | Εφαρμογή δικαιωμάτων | Καθορίζονται οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορούν να προβλεφθούν νόμιμοι περιορισμοί. |
Άρθρο 19, χαρακτηριστικό απόσπασμα του πρωτοτύπου:
Everyone has the right to freedom of opinion and expression.
Η διάταξη προστατεύει τόσο τη γνώμη όσο και την έκφρασή της. Αναφέρει επίσης ρητά την ελευθερία αναζήτησης και διάδοσης πληροφοριών και ιδεών μέσω κάθε μέσου.
2. Διεθνές Σύμφωνο Ατομικών και Πολιτικών Δικαιωμάτων
Οργανισμός: ΟΗΕ
Έτος: 1966, σε ισχύ από 23 Μαρτίου 1976
Κείμενο: International Covenant on Civil and Political Rights (ICCPR)
Χαρακτήρας: Δεσμευτική συνθήκη για τα συμβαλλόμενα κράτη.
Άρθρο | Δικαίωμα | Περιεχόμενο σε ελληνική απόδοση |
|---|---|---|
7 | Σωματική ακεραιότητα | Κανείς δεν υποβάλλεται χωρίς την ελεύθερη συγκατάθεσή του σε ιατρικό ή επιστημονικό πειραματισμό. |
17 | Ιδιωτική ζωή | Προστασία από αυθαίρετες ή παράνομες επεμβάσεις στην ιδιωτική ζωή. |
18 §1 | Συνείδηση και πεποιθήσεις | Δικαίωμα ελευθερίας σκέψης, συνείδησης και θρησκείας. |
18 §2 | Απουσία εξαναγκασμού | Απαγορεύεται ο εξαναγκασμός που θίγει την ελευθερία επιλογής θρησκείας ή πεποίθησης. |
19 §1 | Ελευθερία γνώμης | Κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα να διατηρεί γνώμες χωρίς παρεμβάσεις. |
19 §2 | Ελευθερία έκφρασης | Δικαίωμα αναζήτησης, λήψης και διάδοσης πληροφοριών και ιδεών κάθε είδους. |
19 §3 | Περιορισμοί στην έκφραση | Προβλέπει τις συγκεκριμένες νομικές προϋποθέσεις επιβολής περιορισμών. |
21 | Ειρηνικές συγκεντρώσεις | Αναγνωρίζεται το δικαίωμα ειρηνικής συνάθροισης. |
22 | Συνεταιρισμός | Αναγνωρίζεται η ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι. |
26 | Ισότητα | Ίση προστασία ενώπιον του νόμου χωρίς διακρίσεις. |
Άρθρο 19 §1, πρωτότυπο:
Everyone shall have the right to hold opinions without interference.
Η ουσιώδης διάκριση: Το δικαίωμα να έχεις άποψη προστατεύεται χωρίς τη δυνατότητα των περιορισμών που προβλέπονται για την εξωτερική έκφραση μιας άποψης. Δεν είναι το ίδιο νομικό αντικείμενο.
Γενικό Σχόλιο 34 της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων
Έτος: 2011
Αναφορά: CCPR/C/GC/34, ερμηνεία του άρθρου 19 του ICCPR
Χαρακτήρας: Επίσημη ερμηνευτική καθοδήγηση, όχι νέα συνθήκη.
Παράγραφος 9: Η ελευθερία διατήρησης γνώμης δεν επιδέχεται εξαίρεση ή περιορισμό.
Παράγραφοι 11 έως 12: Η ελευθερία έκφρασης περιλαμβάνει την αναζήτηση και τη λήψη πληροφοριών, καθώς και ποικίλα μέσα μετάδοσης.
Παράγραφοι 21 έως 36: Οι περιορισμοί της έκφρασης πρέπει να ανταποκρίνονται στις αυστηρές προϋποθέσεις του άρθρου 19 §3.
Κεντρικό σημείο: Δεν απαιτείται μια γνώμη να είναι δημοφιλής, επίσημη ή εγκεκριμένη από την εξουσία για να εμπίπτει στην προστασία της ελευθερίας της γνώμης.
3. Διεθνές Σύμφωνο Οικονομικών, Κοινωνικών και Μορφωτικών Δικαιωμάτων
Οργανισμός: ΟΗΕ
Έτος: 1966, σε ισχύ από 3 Ιανουαρίου 1976
Κείμενο: International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights (ICESCR)
Χαρακτήρας: Δεσμευτική συνθήκη για τα συμβαλλόμενα κράτη.
Άρθρο 12: Αναγνώριση του δικαιώματος κάθε ανθρώπου στο υψηλότερο εφικτό επίπεδο σωματικής και ψυχικής υγείας.
Γενικό Σχόλιο 14 της Επιτροπής Οικονομικών, Κοινωνικών και Μορφωτικών Δικαιωμάτων
Έτος: 2000
Αναφορά: E/C.12/2000/4, παράγραφος 8
Χαρακτήρας: Ερμηνεία του δικαιώματος στην υγεία.
Η Επιτροπή διευκρινίζει ότι το δικαίωμα στην υγεία περιλαμβάνει την ελευθερία του ανθρώπου να ελέγχει την υγεία και το σώμα του, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής και αναπαραγωγικής ελευθερίας, και την προστασία από μη συναινετική ιατρική θεραπεία και πειραματισμό.
Η λέξη-κλειδί είναι «ελέγχει». Ο άνθρωπος δεν είναι απλώς αποδέκτης υπηρεσιών υγείας. Είναι φορέας δικαιωμάτων πάνω στο ίδιο του το σώμα.
4. Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες
Οργανισμός: ΟΗΕ
Έτος: 2006, σε ισχύ από 2008
Κείμενο: Convention on the Rights of Persons with Disabilities (CRPD)
Χαρακτήρας: Δεσμευτική συνθήκη για τα κράτη που την έχουν κυρώσει.
Άρθρο | Περιεχόμενο |
|---|---|
12 | Ίση αναγνώριση του ανθρώπου ενώπιον του νόμου και υποστήριξη στην άσκηση της δικαιοπρακτικής ικανότητας. |
17 | Σεβασμός στη σωματική και ψυχική ακεραιότητα σε ίση βάση με τους άλλους. |
21 | Ελευθερία έκφρασης, γνώμης και πρόσβασης στην πληροφορία. |
25(d) | Υποχρέωση των επαγγελματιών υγείας να παρέχουν ίδιας ποιότητας υπηρεσίες, με βάση την ελεύθερη και ενημερωμένη συναίνεση. |
Εφαρμογή: Η αναπηρία δεν καταργεί αυτομάτως την προσωπική φωνή και τη συμμετοχή του ανθρώπου στη λήψη ιατρικών αποφάσεων.
5. Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού
Οργανισμός: ΟΗΕ
Έτος: 1989, σε ισχύ από 1990
Χαρακτήρας: Δεσμευτική συνθήκη για τα συμβαλλόμενα κράτη.
Άρθρο 12: Δικαίωμα του παιδιού που μπορεί να διαμορφώσει άποψη να εκφράζει ελεύθερα τη γνώμη του σε ζητήματα που το αφορούν. Η γνώμη του λαμβάνεται υπόψη σύμφωνα με την ηλικία και την ωριμότητά του.
Άρθρο 13: Ελευθερία έκφρασης και αναζήτησης, λήψης και διάδοσης πληροφοριών.
Άρθρο 14: Ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας.
Άρθρο 17: Πρόσβαση σε πληροφορίες από ποικίλες πηγές.
Άρθρο 24: Δικαίωμα στην υγεία και στην υγειονομική περίθαλψη.
Οι ειδικοί κανόνες για τη συναίνεση ανηλίκων σε ιατρικές πράξεις καθορίζονται από τη νομοθεσία του αντίστοιχου κράτους.
6. Οικουμενική Διακήρυξη της UNESCO για τη Βιοηθική και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα
Οργανισμός: UNESCO
Έτος: 2005
Κείμενο: Universal Declaration on Bioethics and Human Rights
Χαρακτήρας: Διεθνής διακήρυξη αρχών βιοηθικής, όχι συνθήκη.
Άρθρο | Αντικείμενο | Τι προβλέπει |
|---|---|---|
3 | Αξιοπρέπεια | Η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, τα ανθρώπινα δικαιώματα και οι θεμελιώδεις ελευθερίες γίνονται πλήρως σεβαστά. |
5 | Αυτονομία | Σεβασμός στην αυτονομία των προσώπων για τη λήψη αποφάσεων. |
6 §1 | Ιατρική συναίνεση | Κάθε προληπτική, διαγνωστική ή θεραπευτική παρέμβαση απαιτεί προηγούμενη, ελεύθερη και ενημερωμένη συναίνεση βάσει επαρκούς πληροφόρησης. |
6 §1 | Ανάκληση | Η συναίνεση μπορεί να ανακληθεί οποτεδήποτε και για οποιονδήποτε λόγο, χωρίς δυσμενή μεταχείριση λόγω της ανάκλησης. |
6 §2 | Επιστημονική έρευνα | Απαιτείται προηγούμενη, ελεύθερη, ρητή και ενημερωμένη συναίνεση του συμμετέχοντος, σύμφωνα με τις προβλεπόμενες εγγυήσεις. |
8 | Ευαλωτότητα | Προστασία της ανθρώπινης ευαλωτότητας και της προσωπικής ακεραιότητας. |
9 | Ιδιωτικότητα | Σεβασμός στην ιδιωτική ζωή και στην εμπιστευτικότητα πληροφοριών. |
11 | Μη διάκριση | Απαγόρευση στιγματισμού και διακρίσεων αντίθετων στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια. |
18 | Διαφάνεια | Επαγγελματισμός, ειλικρίνεια, ακεραιότητα και διαφάνεια στη λήψη αποφάσεων. |
Άρθρο 6 §1: Το τρίπτυχο είναι ρητό και αδιαίρετο: προηγούμενη συναίνεση, ελεύθερη συναίνεση, ενημερωμένη συναίνεση.
7. Οικουμενική Διακήρυξη για το Ανθρώπινο Γονιδίωμα και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα
Οργανισμός: UNESCO
Έτος: 1997
Κείμενο: Universal Declaration on the Human Genome and Human Rights
Χαρακτήρας: Διακήρυξη αρχών.
Άρθρο 2: Σεβασμός στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια και στα ανθρώπινα δικαιώματα, ανεξάρτητα από γενετικά χαρακτηριστικά.
Άρθρο 5(b): Προηγούμενη, ελεύθερη και ενημερωμένη συναίνεση για έρευνα, θεραπεία ή διάγνωση που επηρεάζει το γονιδίωμα ενός προσώπου, σύμφωνα με τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Άρθρο 6: Προστασία από διακρίσεις λόγω γενετικών χαρακτηριστικών.
Άρθρο 7: Εμπιστευτικότητα γενετικών δεδομένων.
8. Κώδικας της Νυρεμβέργης
Έτος: 1947
Ιστορικό: Δίκη των Ιατρών στη Νυρεμβέργη, απόφαση 19 Αυγούστου 1947
Χαρακτήρας: Θεμελιώδες κείμενο ερευνητικής ηθικής, όχι αυτοτελής παγκόσμια συνθήκη που διέπει κάθε ιατρική πράξη.
Αρχή 1, πρωτότυπο:
The voluntary consent of the human subject is absolutely essential.
Ελληνική απόδοση: Η εθελοντική συναίνεση του ανθρώπου που συμμετέχει στην έρευνα είναι απολύτως απαραίτητη.
Ο Κώδικας απαιτεί, μεταξύ άλλων, ικανότητα συναίνεσης, ελευθερία επιλογής χωρίς βία ή εξαπάτηση, επαρκή γνώση και κατανόηση της έρευνας, των κινδύνων και των πιθανών συνεπειών.
Ιστορική ουσία: Η έρευνα δεν νομιμοποιείται από το κύρος του επιστήμονα ή από έναν υποτιθέμενο ανώτερο σκοπό. Το πρόσωπο που συμμετέχει πρέπει να γνωρίζει και να επιλέγει ελεύθερα.
9. Διακήρυξη του Ελσίνκι
Οργανισμός: Παγκόσμιος Ιατρικός Σύλλογος (World Medical Association, WMA)
Έτος: 1964, τελευταία αναθεώρηση Οκτώβριος 2024
Κείμενο: Declaration of Helsinki
Χαρακτήρας: Διεθνής ιατρική δεοντολογία για έρευνα με ανθρώπους, όχι εθνικός νόμος.
Η ενότητα για την ελεύθερη και ενημερωμένη συναίνεση, στην αναθεώρηση του 2024, απαιτεί πληροφορίες σε κατανοητή γλώσσα για:
Τον σκοπό και τη μέθοδο της έρευνας.
Τα προσδοκώμενα οφέλη και τους πιθανούς κινδύνους ή επιβαρύνσεις.
Την ταυτότητα και τα προσόντα των ερευνητών.
Τις πηγές χρηματοδότησης και τις πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων.
Την προστασία των προσωπικών δεδομένων.
Τη δυνατότητα άρνησης ή αποχώρησης χωρίς δυσμενή επίπτωση στη σχέση με την περίθαλψη.
Σημαντική διάκριση: Η Διακήρυξη αφορά ιατρική έρευνα και όχι αυτομάτως κάθε θεραπεία της καθημερινής κλινικής πρακτικής.
10. Διακήρυξη της Λισαβόνας για τα Δικαιώματα του Ασθενούς
Οργανισμός: Παγκόσμιος Ιατρικός Σύλλογος (WMA)
Έτος: 1981, αναθεωρήσεις και επαναβεβαίωση το 2015
Χαρακτήρας: Επαγγελματική διακήρυξη δικαιωμάτων και ιατρικής δεοντολογίας.
Κύριες αρχές:
Δικαίωμα ελεύθερης επιλογής: Επιλογή και αλλαγή γιατρού ή νοσοκομείου.
Δικαίωμα αυτοκαθορισμού: Ο ασθενής αποφασίζει ελεύθερα για τον εαυτό του.
Δικαίωμα συναίνεσης ή άρνησης: Ο ενήλικος που έχει ικανότητα απόφασης μπορεί να συναινεί ή να αρνείται διαγνωστικές διαδικασίες και θεραπείες.
Δικαίωμα ενημέρωσης: Πρόσβαση σε πληροφορίες για την υγεία του και στον ιατρικό φάκελο, σύμφωνα με τις προβλεπόμενες εγγυήσεις.
Δικαίωμα εμπιστευτικότητας: Προστασία των δεδομένων υγείας.
Δικαίωμα αξιοπρέπειας: Σεβασμός στην ιδιωτική ζωή και στην προσωπικότητα του ασθενούς.
Το νόημα: Η ιατρική γνώση ανήκει στον επαγγελματία. Η προσωπική απόφαση για την αποδοχή ή άρνηση μιας ιατρικής πράξης ανήκει στον άνθρωπο που την υφίσταται, με τους κανόνες ικανότητας και συναίνεσης που ισχύουν στη συγκεκριμένη περίπτωση.
Ευρώπη
11. Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ)
Οργανισμός: Συμβούλιο της Ευρώπης
Έτος: Υπογραφή 1950, σε ισχύ από 1953
Χαρακτήρας: Δεσμευτική συνθήκη για τα συμβαλλόμενα κράτη.
Άρθρο | Αντικείμενο | Νομικό περιεχόμενο σε ελληνική απόδοση |
|---|---|---|
3 | Απαγόρευση βασανιστηρίων | Απαγόρευση βασανιστηρίων και απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης. |
8 | Ιδιωτική ζωή | Σεβασμός στην ιδιωτική και οικογενειακή ζωή, στον οποίο υπάγονται ζητήματα σωματικής ακεραιότητας και προσωπικής αυτονομίας. |
9 | Σκέψη και συνείδηση | Ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας. |
10 §1 | Έκφραση | Ελευθερία γνώμης, λήψης και μετάδοσης πληροφοριών και ιδεών χωρίς παρέμβαση δημόσιας αρχής. |
10 §2 | Εγγυήσεις περιορισμών | Προβλέπει τους συγκεκριμένους όρους υπό τους οποίους επιτρέπονται περιορισμοί της έκφρασης. |
11 | Συνάθροιση | Ελευθερία ειρηνικών συγκεντρώσεων και συνεταιρισμού. |
13 | Ένδικο βοήθημα | Δικαίωμα πραγματικής προσφυγής για παραβίαση δικαιωμάτων της Σύμβασης. |
14 | Μη διάκριση | Απόλαυση των δικαιωμάτων της Σύμβασης χωρίς διακρίσεις. |
Άρθρο 10 §1: Το δικαίωμα στην έκφραση περιλαμβάνει και τη μετάδοση πληροφοριών και ιδεών, όχι μόνο την ιδιωτική διατήρησή τους.
Χαρακτηριστικές αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου
Έτος | Απόφαση | Τι αναδεικνύει |
|---|---|---|
1976 | Handyside κατά Ηνωμένου Βασιλείου, 7.12.1976 | Η ελευθερία έκφρασης προστατεύει και ιδέες που ενοχλούν, σοκάρουν ή προκαλούν αναστάτωση. |
1986 | Lingens κατά Αυστρίας, 8.7.1986 | Ισχυρή προστασία της πολιτικής κριτικής και διάκριση μεταξύ γεγονότων και αξιολογικών κρίσεων. |
2004 | Glass κατά Ηνωμένου Βασιλείου, 9.3.2004 | Προστασία της προσωπικής και οικογενειακής αυτονομίας κατά τη λήψη ιατρικών αποφάσεων. |
2011 | V.C. κατά Σλοβακίας, 8.11.2011 | Η στείρωση χωρίς πραγματικά ενημερωμένη συναίνεση εγείρει σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. |
2024 | Pindo Mulla κατά Ισπανίας [Τμήμα Ευρείας Σύνθεσης], 17.9.2024 | Η απόφαση του ασθενούς για ιατρική θεραπεία και η σαφής, προγενέστερη άρνησή του απαιτούν αποτελεσματικό σεβασμό και κατάλληλες διαδικαστικές εγγυήσεις. |
Ιδιαίτερη σημασία της απόφασης Pindo Mulla (2024): Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 8, ερμηνευόμενου υπό το πρίσμα του άρθρου 9, σε υπόθεση μετάγγισης αίματος παρά τη δηλωμένη άρνηση ασθενούς. Πρόκειται για συγκεκριμένο δικαστικό προηγούμενο υπέρ του σεβασμού της αυτονομίας και της τεκμηριωμένης προσωπικής βούλησης.
12. Σύμβαση του Οβιέδο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και τη Βιοϊατρική
Οργανισμός: Συμβούλιο της Ευρώπης
Έτος: Υπογραφή 4 Απριλίου 1997, σε ισχύ από 1 Δεκεμβρίου 1999
Κείμενο: Convention on Human Rights and Biomedicine, ETS No. 164
Χαρακτήρας: Δεσμευτική συνθήκη μόνο για τα κράτη που την έχουν κυρώσει. Η Ελλάδα την κύρωσε με τον Ν. 2619/1998. Η Γερμανία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος.
Άρθρο | Τι θεσπίζει |
|---|---|
1 | Προστασία της αξιοπρέπειας, της ταυτότητας και της ακεραιότητας του ανθρώπου στο πεδίο της βιολογίας και της ιατρικής. |
2 | Προτεραιότητα του συμφέροντος και της ευημερίας του ανθρώπου έναντι του αποκλειστικού συμφέροντος της κοινωνίας ή της επιστήμης. |
4 | Υποχρέωση τήρησης επαγγελματικών υποχρεώσεων και προτύπων στην ιατρική. |
5 | Ελεύθερη και ενημερωμένη συναίνεση πριν από παρέμβαση στον τομέα της υγείας. |
5 | Προηγούμενη ενημέρωση για σκοπό, φύση, συνέπειες και κινδύνους της παρέμβασης. |
5 | Δυνατότητα ελεύθερης ανάκλησης της συναίνεσης οποτεδήποτε. |
6 | Ειδική προστασία προσώπων που δεν έχουν ικανότητα συναίνεσης. |
8 | Ειδικό πλαίσιο επείγουσας παρέμβασης. |
9 | Λήψη υπόψη προγενέστερα εκφρασμένης βούλησης όταν το πρόσωπο αδυνατεί πλέον να την εκφράσει. |
10 | Σεβασμός στην ιδιωτική ζωή και δικαίωμα ενημέρωσης για την υγεία. |
16 | Ειδικές απαιτήσεις συναίνεσης για έρευνα σε ανθρώπους. |
26 | Ορισμός του πλαισίου νόμιμων περιορισμών σε συγκεκριμένα δικαιώματα της Σύμβασης. |
Άρθρο 5, σύντομο πρωτότυπο:
Such consent may be freely withdrawn at any time.
Ελληνική απόδοση: Η συναίνεση μπορεί να ανακληθεί ελεύθερα οποτεδήποτε.
Η βασική νομική ακολουθία είναι σαφής:
Πρώτα ενημέρωση.
Έπειτα ελεύθερη απόφαση.
Κατόπιν, εφόσον υπάρχει έγκυρη συναίνεση, ιατρική παρέμβαση.
Η συναίνεση διατηρεί τη δυνατότητα ανάκλησης.
13. Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Οργανισμός: Ευρωπαϊκή Ένωση
Έτος: Επίσημη διακήρυξη 2000, νομικά δεσμευτικός με τη Συνθήκη της Λισαβόνας από 1 Δεκεμβρίου 2009
Χαρακτήρας: Δεσμευτικός στο πεδίο εφαρμογής του δικαίου της ΕΕ, όπως ορίζει το άρθρο 51.
Άρθρο | Δικαίωμα | Περιεχόμενο |
|---|---|---|
1 | Ανθρώπινη αξιοπρέπεια | Η αξιοπρέπεια είναι απαραβίαστη και πρέπει να γίνεται σεβαστή και να προστατεύεται. |
3 §1 | Ακεραιότητα | Δικαίωμα στον σεβασμό της σωματικής και διανοητικής ακεραιότητας. |
3 §2(a) | Ιατρική συναίνεση | Σεβασμός της ελεύθερης και εν επιγνώσει συναίνεσης του ενδιαφερομένου, σύμφωνα με τις διαδικασίες του νόμου. |
3 §2 | Βιοϊατρική προστασία | Απαγόρευση ευγονικών πρακτικών, εμπορευματοποίησης του ανθρώπινου σώματος ως τέτοιου και αναπαραγωγικής κλωνοποίησης. |
6 | Ελευθερία και ασφάλεια | Δικαίωμα προσωπικής ελευθερίας και ασφάλειας. |
7 | Ιδιωτική ζωή | Σεβασμός της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής. |
8 | Προσωπικά δεδομένα | Προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. |
10 | Συνείδηση | Ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας. |
11 | Έκφραση και ενημέρωση | Ελευθερία γνώμης, λήψης και μετάδοσης πληροφοριών και ιδεών. |
12 | Συνάθροιση | Ελευθερία ειρηνικής συγκέντρωσης και συνεταιρισμού. |
20 | Ισότητα | Όλοι είναι ίσοι έναντι του νόμου. |
21 | Μη διάκριση | Απαγορεύονται οι διακρίσεις για τους αναφερόμενους προστατευόμενους λόγους. |
35 | Υγεία | Δικαίωμα πρόσβασης σε προληπτική υγειονομική περίθαλψη και ιατρική φροντίδα κατά τις οριζόμενες προϋποθέσεις. |
47 | Δικαστική προστασία | Δικαίωμα αποτελεσματικής προσφυγής και αμερόληπτου δικαστηρίου. |
51 | Πεδίο εφαρμογής | Ο Χάρτης απευθύνεται στα όργανα της ΕΕ και στα κράτη μέλη όταν εφαρμόζουν δίκαιο της ΕΕ. |
52 | Εγγυήσεις δικαιωμάτων | Κάθε νόμιμος περιορισμός πρέπει να σέβεται την ουσία του δικαιώματος και να ανταποκρίνεται στις προβλεπόμενες προϋποθέσεις. |
Άρθρο 3 §2(a): Η ελεύθερη και εν επιγνώσει συναίνεση είναι διατυπωμένη ρητά μέσα στον ίδιο τον Χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Ελλάδα
14. Σύνταγμα της Ελλάδας
Έτος: 1975, με μεταγενέστερες αναθεωρήσεις, τελευταία συνταγματική αναθεώρηση το 2019
Χαρακτήρας: Ανώτατος κανόνας του ελληνικού δικαίου.
Άρθρο | Δικαίωμα | Περιεχόμενο |
|---|---|---|
2 §1 | Ανθρώπινη αξία | Ο σεβασμός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου αποτελούν πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας. |
5 §1 | Ελεύθερη προσωπικότητα | Ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας και συμμετοχή στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή, υπό τους όρους του ίδιου του άρθρου. |
5 §2 | Ζωή, τιμή, ελευθερία | Προστασία χωρίς διάκριση, μεταξύ άλλων, πολιτικών πεποιθήσεων. |
5 §5 | Υγεία και γενετική ταυτότητα | Δικαίωμα στην προστασία της υγείας και της γενετικής ταυτότητας. |
7 §2 | Σωματική προστασία | Απαγόρευση βασανιστηρίων και προσβολών της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. |
9 | Ιδιωτική ζωή | Προστασία της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής. |
9Α | Δεδομένα | Προστασία από συλλογή, επεξεργασία και χρήση προσωπικών δεδομένων. |
13 §1 | Συνείδηση | Η ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης είναι απαραβίαστη. |
14 §1 | Έκφραση | Δικαίωμα έκφρασης και διάδοσης στοχασμών προφορικά, γραπτά και μέσω του Τύπου. |
14 §2 | Τύπος | Ο Τύπος είναι ελεύθερος. |
16 §1 | Επιστήμη και τέχνη | Η τέχνη, η επιστήμη, η έρευνα και η διδασκαλία είναι ελεύθερες. |
25 §1 | Προστασία δικαιωμάτων | Τα δικαιώματα τελούν υπό την εγγύηση του κράτους και ισχύει η αρχή της αναλογικότητας για περιορισμούς. |
Άρθρο 2 §1, απόσπασμα:
Ο σεβασμός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου αποτελούν την πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας.
Άρθρο 14 §1, βασική διατύπωση: Καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει και να διαδίδει τους στοχασμούς του, υπό τους όρους που αναφέρει το ίδιο το Σύνταγμα.
15. Νόμος 2071/1992, Δικαιώματα νοσοκομειακού ασθενούς
Έτος: 1992
Νόμος: Ν. 2071/1992, ΦΕΚ Α΄ 123/15.7.1992
Άρθρο: 47
Χαρακτήρας: Εθνική νομοθεσία για τα δικαιώματα νοσοκομειακών ασθενών.
Άρθρο 47, χαρακτηριστικό απόσπασμα:
Ο ασθενής έχει το δικαίωμα να συγκατατεθεί ή να αρνηθεί κάθε διαγνωστική ή θεραπευτική πράξη.
Το άρθρο προβλέπει επίσης δικαίωμα ακριβούς και πλήρους ενημέρωσης για την κατάσταση της υγείας, δικαίωμα συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων, προστασία της ιδιωτικής ζωής και της εμπιστευτικότητας, καθώς και ειδική ενημέρωση και συναίνεση για ασυνήθεις ή πειραματικές διαδικασίες.
Δεν λέει απλώς ότι ο ασθενής μπορεί να ενημερωθεί. Αναγνωρίζει ρητά το δικαίωμα να αρνηθεί.
16. Νόμος 3418/2005, Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας
Έτος: 2005
Νόμος: Ν. 3418/2005, ΦΕΚ Α΄ 287/28.11.2005
Χαρακτήρας: Ελληνικός Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας.
Άρθρο 11: Υποχρέωση ενημέρωσης
Ο ιατρός έχει καθήκον αληθείας προς τον ασθενή.
Το άρθρο απαιτεί ο γιατρός να ενημερώνει πλήρως και κατανοητά τον ασθενή για:
Την πραγματική κατάσταση της υγείας του.
Το περιεχόμενο της προτεινόμενης ιατρικής πράξης.
Τα αναμενόμενα αποτελέσματα.
Τις συνέπειες, τους κινδύνους και τις πιθανές επιπλοκές.
Τις εναλλακτικές προτάσεις.
Τον πιθανό χρόνο αποκατάστασης.
Τους ιατρικούς, κοινωνικούς και οικονομικούς παράγοντες που χρειάζεται να γνωρίζει για να αποφασίσει.
Προσέχουμε τη νομική επιλογή των λέξεων: Ο νόμος δεν ζητά απλώς να δοθεί ένα φυλλάδιο. Επιβάλλει καθήκον αλήθειας, πλήρη ενημέρωση και κατανοητό τρόπο.
Άρθρο 12: Συναίνεση του ενημερωμένου ασθενούς
Παράγραφος 1: Η εκτέλεση ιατρικής πράξης προϋποθέτει προηγούμενη συναίνεση του ασθενούς, κατά τα οριζόμενα στο άρθρο.
Παράγραφος 2: Η έγκυρη συναίνεση απαιτεί, μεταξύ άλλων:
Πλήρη, σαφή και κατανοητή ενημέρωση σύμφωνα με το άρθρο 11.
Ικανότητα συναίνεσης σύμφωνα με τον νόμο.
Να μην είναι αποτέλεσμα πλάνης, απάτης ή απειλής.
Να καλύπτει συγκεκριμένα την ιατρική πράξη και τις αναγκαίες συνθήκες εκτέλεσής της.
Παράγραφος 3: Περιγράφονται οι ειδικές περιπτώσεις στις οποίες ιατρική πράξη μπορεί να πραγματοποιηθεί χωρίς συναίνεση, σύμφωνα με τον νόμο.
Η κρίσιμη σύνδεση: Ενημέρωση και συναίνεση είναι δύο ξεχωριστές προϋποθέσεις. Η παρουσία υπογραφής σε χαρτί δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι η προηγούμενη ενημέρωση ήταν ουσιαστική, πλήρης και απαλλαγμένη από παραπλάνηση.
Άρθρο 13: Ιατρικό απόρρητο
Η ιατρική πληροφορία και η προσωπική ζωή του ασθενούς προστατεύονται από την υποχρέωση εχεμύθειας του γιατρού, μέσα στο προβλεπόμενο νομικό πλαίσιο.
Άρθρο 14: Τήρηση ιατρικού αρχείου
Προβλέπει την τήρηση ιατρικών αρχείων και τα σχετικά δικαιώματα πρόσβασης του ασθενούς.
17. Νόμος 2619/1998, Κύρωση της Σύμβασης του Οβιέδο
Έτος: 1998
Νόμος: Ν. 2619/1998
Περιεχόμενο: Κύρωση της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για την προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων και της αξιοπρέπειας σε σχέση με τη βιολογία και την ιατρική.
Η κύρωση είναι ουσιαστική για την Ελλάδα, διότι εντάσσει στο ελληνικό νομικό πλαίσιο την αρχή του άρθρου 5 της Σύμβασης του Οβιέδο, δηλαδή την ελεύθερη και ενημερωμένη συναίνεση πριν από ιατρική παρέμβαση.
Γερμανία
18. Θεμελιώδης Νόμος της Γερμανίας (Grundgesetz)
Έτος: 1949
Χαρακτήρας: Γερμανικό ομοσπονδιακό Σύνταγμα.
Άρθρο | Γερμανικός τίτλος / πεδίο | Περιεχόμενο |
|---|---|---|
1 §1 | Menschenwürde | Η ανθρώπινη αξιοπρέπεια είναι απαραβίαστη. |
2 §1 | Freie Entfaltung der Persönlichkeit | Δικαίωμα ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας. |
2 §2 | Körperliche Unversehrtheit | Δικαίωμα στη ζωή και στη σωματική ακεραιότητα, προστασία της προσωπικής ελευθερίας. |
3 | Gleichheit | Ισότητα έναντι του νόμου. |
4 | Glaubens- und Gewissensfreiheit | Ελευθερία πίστης και συνείδησης. |
5 §1 | Meinungsfreiheit | Ελευθερία έκφρασης και διάδοσης γνώμης σε λόγο, γραφή και εικόνα, καθώς και ελεύθερη ενημέρωση. |
5 §2 | Schranken | Νομοθετικές προϋποθέσεις περιορισμών της έκφρασης. |
5 §3 | Kunst und Wissenschaft | Ελευθερία τέχνης, επιστήμης, έρευνας και διδασκαλίας. |
8 | Versammlungsfreiheit | Ελευθερία συνάθροισης. |
10 | Brief-, Post- und Fernmeldegeheimnis | Απόρρητο επικοινωνιών. |
19 §4 | Rechtsschutz | Δυνατότητα δικαστικής προστασίας απέναντι σε προσβολές δικαιωμάτων από δημόσια εξουσία. |
Άρθρο 2 §2, πρωτότυπο:
Jeder hat das Recht auf Leben und körperliche Unversehrtheit.
Άρθρο 5 §1: Η γνώμη μπορεί να εκφράζεται και να διαδίδεται με τον λόγο, τη γραφή και την εικόνα.
19. Γερμανικός Αστικός Κώδικας (BGB), δικαιώματα ασθενών
Έτος νομοθετικής εισαγωγής: 2013, μέσω του Patientenrechtegesetz
Χαρακτήρας: Δεσμευτικό γερμανικό αστικό δίκαιο.
§ 630d BGB: Einwilligung (συναίνεση)
Παράγραφος 1: Πριν από ιατρική πράξη, ιδίως επέμβαση στο σώμα ή στην υγεία, ο πάροχος θεραπείας υποχρεούται να λάβει τη συναίνεση του ασθενούς.
Παράγραφος 2: Η ισχύς της συναίνεσης προϋποθέτει προηγούμενη ενημέρωση σύμφωνα με το § 630e.
Παράγραφος 3, πρωτότυπο:
Die Einwilligung kann jederzeit und ohne Angabe von Gründen formlos widerrufen werden.
Ελληνική απόδοση: Η συναίνεση μπορεί να ανακληθεί οποτεδήποτε, χωρίς αναφορά λόγων και χωρίς απαίτηση συγκεκριμένου τύπου.
§ 630e BGB: Aufklärungspflichten (υποχρεώσεις ενημέρωσης)
Η ενημέρωση πρέπει να περιλαμβάνει ουσιώδεις περιστάσεις της ιατρικής πράξης, ιδίως:
Είδος και έκταση.
Τρόπο εκτέλεσης.
Αναμενόμενες συνέπειες και κινδύνους.
Αναγκαιότητα και επείγοντα χαρακτήρα.
Καταλληλότητα και προοπτικές επιτυχίας.
Εναλλακτικές μεθόδους όταν υπάρχουν αντίστοιχα ιατρικώς ενδεδειγμένες δυνατότητες με διαφορετικούς κινδύνους ή επιβαρύνσεις.
Ενημέρωση έγκαιρα και με τρόπο κατανοητό, σύμφωνα με τις λοιπές παραγράφους.
§ 630f BGB: Dokumentation der Behandlung
Υποχρέωση τεκμηρίωσης της θεραπείας, συμπεριλαμβανομένων σημαντικών πράξεων, ενημερώσεων και συναινέσεων.
§ 630g BGB: Einsichtnahme in die Behandlungsakte
Δικαίωμα πρόσβασης στον ιατρικό φάκελο σύμφωνα με τις ισχύουσες προϋποθέσεις.
§ 1827 BGB: Patientenverfügung
Νομοθετική θέση: § 1827 από 2023, με την αναδιάρθρωση του δικαίου επιτροπείας, η προγενέστερη ρύθμιση εντοπιζόταν στο § 1901a BGB.
Ο ενήλικος μπορεί να καταγράψει εκ των προτέρων επιθυμίες σχετικά με ιατρικές πράξεις για την περίπτωση που αργότερα αδυνατεί να αποφασίσει. Οι συγκεκριμένες αποφάσεις εξετάζονται με βάση το περιεχόμενο και τις απαιτήσεις της νομοθεσίας.
Πρακτική ουσία: Στη Γερμανία η συναίνεση και η ενημέρωση δεν είναι απλώς κώδικας καλής συμπεριφοράς. Είναι ρητές διατάξεις του BGB.
Άλλες εθνικές νομοθεσίες
20. Γαλλία
Νομικό κείμενο: Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη
Έτος: 1789
Άρθρο 4: Η ελευθερία περιλαμβάνει τη δυνατότητα πράξης χωρίς βλάβη άλλων, με όρια που καθορίζονται από τον νόμο.
Άρθρο 10: Ελευθερία γνώμης, συμπεριλαμβανομένων των θρησκευτικών απόψεων, υπό τους όρους της διάταξης.
Άρθρο 11: Ελευθερία επικοινωνίας σκέψεων και γνωμών, ως θεμελιώδες δικαίωμα.
Νομικό κείμενο: Code de la santé publique, άρθρα L1111-2 και L1111-4
Κομβική νομοθεσία: Loi n° 2002-303 της 4ης Μαρτίου 2002 περί δικαιωμάτων ασθενών.
L1111-2: Κάθε πρόσωπο δικαιούται ενημέρωση για την κατάσταση της υγείας του.
L1111-4: Ο ασθενής λαμβάνει αποφάσεις για την υγεία του με βάση την ενημέρωση και τις προβλεπόμενες διαδικασίες.
L1111-4: Καμία ιατρική πράξη ή θεραπεία δεν πραγματοποιείται χωρίς ελεύθερη και ενημερωμένη συναίνεση, και η συναίνεση μπορεί να ανακληθεί οποτεδήποτε.
21. Ιταλία
Νομικό κείμενο: Σύνταγμα της Ιταλικής Δημοκρατίας
Έτος: 1948
Άρθρο 13: Προστασία της προσωπικής ελευθερίας.
Άρθρο 21: Ελευθερία έκφρασης σκέψης με λόγο, γραφή και άλλα μέσα.
Άρθρο 32: Κατοχύρωση της υγείας και ειδικός κανόνας για υποχρεωτικές ιατρικές θεραπείες.
Άρθρο 32, πρωτότυπο:
Nessuno può essere obbligato a un determinato trattamento sanitario se non per disposizione di legge.
Ελληνική απόδοση: Κανείς δεν μπορεί να υποχρεωθεί σε συγκεκριμένη υγειονομική θεραπεία παρά μόνο βάσει διάταξης νόμου.
Νόμος: Legge 22 dicembre 2017, n. 219, σε ισχύ από 31 Ιανουαρίου 2018.
Άρθρο 1: Αναγνωρίζει την αυτοδιάθεση και καθορίζει την ελεύθερη και ενημερωμένη συναίνεση ως βάση για την έναρξη ή τη συνέχιση θεραπείας, με τις ρητές προβλέψεις του νόμου.
Άρθρο 1: Προβλέπει ενημέρωση για διάγνωση, πρόγνωση, οφέλη, κινδύνους, εναλλακτικές και συνέπειες άρνησης ή διακοπής.
Άρθρο 4: Disposizioni anticipate di trattamento, δηλαδή προγενέστερες οδηγίες θεραπείας.
22. Ισπανία
Νομικό κείμενο: Ισπανικό Σύνταγμα
Έτος: 1978
Άρθρο 15: Δικαίωμα στη ζωή και στη σωματική και ηθική ακεραιότητα.
Άρθρο 16: Ελευθερία ιδεολογίας, θρησκείας και λατρείας.
Άρθρο 20: Ελευθερία έκφρασης και μετάδοσης σκέψεων, ιδεών και γνωμών.
Νόμος: Ley 41/2002, της 14ης Νοεμβρίου 2002, για την αυτονομία του ασθενούς και την ιατρική πληροφορία.
Άρθρο 2: Βασικές αρχές αυτονομίας, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος άρνησης θεραπείας, κατά τα οριζόμενα στον νόμο.
Άρθρο 4: Δικαίωμα ενημέρωσης σχετικά με την υγεία.
Άρθρο 8: Ελεύθερη και εθελοντική συναίνεση ύστερα από ενημέρωση και αξιολόγηση των επιλογών.
Άρθρο 9: Πλαίσιο συναίνεσης με αντιπροσώπευση και ειδικών περιπτώσεων.
Άρθρο 11: Προγενέστερες οδηγίες (instrucciones previas).
23. Ηνωμένο Βασίλειο
Νόμος: Human Rights Act 1998
Έτος: 1998
Περιεχόμενο: Εφαρμογή των δικαιωμάτων της ΕΣΔΑ στο εσωτερικό νομικό πλαίσιο, συμπεριλαμβανομένων των άρθρων 8, 9 και 10.
Νόμος: Mental Capacity Act 2005
Έτος: 2005
Πεδίο βασικών διατάξεων: Αγγλία και Ουαλία.
Section 1: Τεκμήριο ικανότητας και αρχές υποστηριζόμενης απόφασης.
Section 3: Κριτήρια κατανόησης, διατήρησης, χρήσης και επικοινωνίας πληροφοριών για λήψη απόφασης.
Sections 24 έως 26: Προγενέστερη απόφαση άρνησης συγκεκριμένης θεραπείας και η νομική της λειτουργία.
Δικαστική απόφαση: Montgomery v Lanarkshire Health Board, [2015] UKSC 11.
Έτος: 2015
Αρχή: Ο επαγγελματίας υγείας οφείλει να εξηγεί τους ουσιώδεις κινδύνους μιας προτεινόμενης θεραπείας και τις εύλογες εναλλακτικές επιλογές. Η ουσιώδης ενημέρωση κρίνεται σε σχέση με την απόφαση του συγκεκριμένου ασθενούς.
24. Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής
Νομικό κείμενο: Σύνταγμα των ΗΠΑ, Πρώτη Τροπολογία
Έτος: 1791
Προστασία: Ελευθερία λόγου, Τύπου, θρησκείας, ειρηνικής συγκέντρωσης και αναφοράς παραπόνων προς την κυβέρνηση.
Σύντομο πρωτότυπο:
Congress shall make no law ... abridging the freedom of speech.
Νομικό κείμενο: Δέκατη Τέταρτη Τροπολογία
Έτος: 1868
Περιεχόμενο: Προστασία της ελευθερίας και της δέουσας νομικής διαδικασίας απέναντι σε κρατικές παρεμβάσεις.
Δικαστική απόφαση: Cruzan v. Director, Missouri Department of Health, 497 U.S. 261.
Έτος: 1990
Σημασία: Αναγνώριση ισχυρού συμφέροντος ελευθερίας του ικανού ασθενούς να αρνηθεί ανεπιθύμητη ιατρική θεραπεία, με ειδικά ζητήματα απόδειξης βούλησης όταν ο ασθενής αδυνατεί να αποφασίσει.
Νόμος: Patient Self-Determination Act
Έτος: 1990, βασική εφαρμογή από 1991
Περιεχόμενο: Υποχρεώσεις ορισμένων παρόχων περίθαλψης να ενημερώνουν για δικαιώματα απόφασης και προγενέστερες οδηγίες κατά το εφαρμοστέο πολιτειακό δίκαιο.
Προσοχή στην ακριβή νομική ορολογία: Η Πρώτη Τροπολογία προστατεύει πρωτίστως απέναντι σε κρατικούς περιορισμούς της έκφρασης. Δεν αποτελεί γενική υποχρέωση κάθε ιδιωτικής διαδικτυακής πλατφόρμας να δημοσιεύει κάθε περιεχόμενο.
25. Καναδάς
Νομικό κείμενο: Canadian Charter of Rights and Freedoms
Έτος: 1982
Section 2(a): Ελευθερία συνείδησης και θρησκείας.
Section 2(b): Ελευθερία σκέψης, πεποίθησης, γνώμης και έκφρασης.
Section 7: Δικαίωμα στη ζωή, στην ελευθερία και στην ασφάλεια του προσώπου, σύμφωνα με τις αρχές της θεμελιώδους δικαιοσύνης.
Δικαστική απόφαση: Reibl v. Hughes, [1980] 2 S.C.R. 880.
Έτος: 1980
Σημασία: Ανάπτυξη των υποχρεώσεων ουσιώδους ενημέρωσης για κινδύνους ιατρικής επέμβασης.
Εφαρμογή: Οι συγκεκριμένοι κανόνες συναίνεσης ρυθμίζονται επίσης από επαρχιακή νομοθεσία και νομολογία.
26. Νέα Ζηλανδία
Νόμος: New Zealand Bill of Rights Act 1990
Έτος: 1990
Χαρακτήρας: Εθνικός νόμος δικαιωμάτων.
Section 10: Προστασία από ιατρικό ή επιστημονικό πειραματισμό χωρίς συναίνεση.
Section 11: Ρητό δικαίωμα άρνησης οποιασδήποτε ιατρικής θεραπείας.
Section 13: Ελευθερία σκέψης, συνείδησης, θρησκείας και πίστης.
Section 14: Ελευθερία έκφρασης, αναζήτησης, λήψης και διάδοσης πληροφοριών και γνωμών.
Section 11, ολόκληρη η κεντρική πρόταση του πρωτοτύπου:
Everyone has the right to refuse to undergo any medical treatment.
Ελληνική απόδοση: Καθένας έχει το δικαίωμα να αρνηθεί να υποβληθεί σε οποιαδήποτε ιατρική θεραπεία.
Η νομική εφαρμογή του νόμου περιλαμβάνει επίσης τις γενικές ρυθμίσεις για τα δικαιώματα και τους περιορισμούς τους.
27. Νότια Αφρική
Νομικό κείμενο: Constitution of the Republic of South Africa
Έτος: 1996, σε ισχύ από 4 Φεβρουαρίου 1997
Section 10: Ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Section 12(2)(a): Δικαίωμα λήψης αποφάσεων για την αναπαραγωγή.
Section 12(2)(b): Ασφάλεια και έλεγχος του ίδιου του σώματος.
Section 12(2)(c): Απαγόρευση ιατρικών ή επιστημονικών πειραμάτων χωρίς ενημερωμένη συναίνεση.
Section 14: Ιδιωτική ζωή.
Section 15: Ελευθερία συνείδησης, θρησκείας, σκέψης, πεποίθησης και γνώμης.
Section 16: Ελευθερία έκφρασης.
Section 12(2)(b), σύντομο πρωτότυπο:
to security in and control over their body
Η συνταγματική γλώσσα είναι ιδιαίτερα καθαρή: Αναγνωρίζει ρητά τον έλεγχο πάνω στο ίδιο το σώμα.
Περιφερειακές διεθνείς πράξεις εκτός Ευρώπης
28. Αμερικανική Σύμβαση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων
Οργανισμός: Οργανισμός Αμερικανικών Κρατών
Έτος: 1969, σε ισχύ από 1978
Κείμενο: American Convention on Human Rights, Pact of San José
Χαρακτήρας: Δεσμευτική συνθήκη για τα κράτη που έχουν κυρώσει τη Σύμβαση.
Άρθρο 5: Δικαίωμα σεβασμού της σωματικής, ψυχικής και ηθικής ακεραιότητας.
Άρθρο 11: Προστασία αξιοπρέπειας, τιμής και ιδιωτικής ζωής.
Άρθρο 12: Ελευθερία συνείδησης και θρησκείας.
Άρθρο 13: Ελευθερία σκέψης και έκφρασης, αναζήτησης, λήψης και διάδοσης πληροφοριών.
Άρθρο 16: Ελευθερία συνεταιρισμού.
29. Αμερικανική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων και Υποχρεώσεων του Ανθρώπου
Οργανισμός: Οργανισμός Αμερικανικών Κρατών
Έτος: 1948
Χαρακτήρας: Περιφερειακή διακήρυξη, με ιδιαίτερη λειτουργία στο διαμερικανικό σύστημα προστασίας ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Άρθρο I: Δικαίωμα στη ζωή, στην ελευθερία και στην προσωπική ασφάλεια.
Άρθρο IV: Ελευθερία έρευνας, γνώμης, έκφρασης και διάδοσης ιδεών με κάθε μέσο.
Άρθρο XI: Δικαίωμα στη διατήρηση της υγείας και της ευημερίας.
Άρθρο V: Προστασία τιμής, προσωπικής και οικογενειακής ζωής.
30. Αφρικανικός Χάρτης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Λαών
Οργανισμός: Οργανισμός Αφρικανικής Ενότητας, σήμερα Αφρικανική Ένωση
Έτος: 1981, σε ισχύ από 1986
Κείμενο: African Charter on Human and Peoples' Rights
Χαρακτήρας: Δεσμευτική περιφερειακή συνθήκη για τα συμβαλλόμενα κράτη.
Άρθρο 4: Σεβασμός της ζωής και της σωματικής ακεραιότητας.
Άρθρο 5: Σεβασμός της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Άρθρο 8: Ελευθερία συνείδησης και θρησκευτικής ομολογίας.
Άρθρο 9: Δικαίωμα πρόσβασης στην πληροφορία και ελεύθερης έκφρασης και διάδοσης γνώμης στο νομικό πλαίσιο του άρθρου.
Άρθρο 16: Δικαίωμα στην καλύτερη δυνατή κατάσταση σωματικής και ψυχικής υγείας.
31. Διακήρυξη Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της ASEAN
Οργανισμός: Ένωση Κρατών Νοτιοανατολικής Ασίας
Έτος: 2012, υιοθέτηση 18 Νοεμβρίου 2012
Κείμενο: ASEAN Human Rights Declaration
Χαρακτήρας: Περιφερειακή διακήρυξη, όχι δεσμευτική συνθήκη.
Παράγραφος 14: Απαγόρευση βασανιστηρίων και σκληρής, απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης.
Παράγραφος 22: Ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας.
Παράγραφος 23: Ελευθερία γνώμης και έκφρασης, λήψης και μετάδοσης πληροφοριών.
Παράγραφος 29: Δικαίωμα σε επαρκές βιοτικό επίπεδο και σε σωματική και ψυχική υγεία.
Ενημερωμένη συναίνεση: το δικαίωμα να γνωρίζεις πριν αποφασίσεις
32. Τι ακριβώς είναι το informed consent;
Η ενημερωμένη συναίνεση (informed consent) δεν είναι μια υπογραφή στο κάτω μέρος μιας φόρμας. Είναι η διαδικασία κατά την οποία ένας άνθρωπος:
Μαθαίνει τι ακριβώς του προτείνεται.
Κατανοεί την αναγκαιότητα, τα οφέλη, τους κινδύνους και τις πιθανές συνέπειες.
Γνωρίζει τις εναλλακτικές επιλογές, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας να μην προχωρήσει στην προτεινόμενη πράξη.
Έχει χρόνο να σκεφτεί και να ρωτήσει, ανάλογα με την ιατρική περίσταση.
Αποφασίζει ελεύθερα, χωρίς απειλή, εξαπάτηση ή αθέμιτη πίεση.
Μπορεί να ανακαλέσει τη συναίνεση υπό τις προϋποθέσεις που ορίζει το εφαρμοστέο δίκαιο.
Αν λείπει η ουσιαστική ενημέρωση, δεν έχουμε τον ίδιο βαθμό έγκυρης συναίνεσης που απαιτούν οι κανόνες αυτοί.
33. Informed σημαίνει αλήθεια, όχι επιλεγμένα αποσπάσματα της αλήθειας
Ο ελληνικός Ν. 3418/2005, άρθρο 11, χρησιμοποιεί ακριβώς τον όρο «καθήκον αληθείας». Δεν χρησιμοποιεί τη διατύπωση «πες στον ασθενή ό,τι θα τον πείσει να συμφωνήσει».
Επομένως, η ορθή ενημέρωση πρέπει να επιδιώκει:
Απαίτηση | Τι σημαίνει στην πράξη |
|---|---|
Ακρίβεια | Σωστή παρουσίαση των πραγματικών δεδομένων, χωρίς ψευδή γεγονότα. |
Πληρότητα | Να μην αποκρύπτονται ουσιώδεις κίνδυνοι, συνέπειες ή διαθέσιμες εναλλακτικές. |
Κατανοητή γλώσσα | Οι πληροφορίες να μπορούν να γίνουν αντιληπτές από τον συγκεκριμένο άνθρωπο. |
Επιστημονική τεκμηρίωση | Διαχωρισμός μεταξύ αποδεδειγμένων αποτελεσμάτων, εκτιμήσεων και υποθέσεων. |
Αβεβαιότητα | Όπου η επιστήμη δεν γνωρίζει κάτι με βεβαιότητα, αυτό να δηλώνεται. |
Ισορροπημένη παρουσίαση | Να μη διογκώνονται επιλεκτικά τα οφέλη ή οι κίνδυνοι για να επιτευχθεί συγκεκριμένη απάντηση. |
Εναλλακτικές | Να παρουσιάζονται οι πραγματικές και ιατρικά κατάλληλες επιλογές, μαζί με τη μη πραγματοποίηση της προτεινόμενης πράξης όπου έχει νόημα. |
Εξατομίκευση | Η ενημέρωση να αφορά τον συγκεκριμένο ασθενή, το ιστορικό και τους ιδιαίτερους κινδύνους του. |
Απουσία εξαναγκασμού | Η απόφαση να μην προκύπτει από απειλή, εξαπάτηση ή αθέμιτη πίεση. |
Διαφάνεια συμφερόντων | Να γίνονται γνωστές ουσιώδεις συγκρούσεις συμφερόντων, ιδιαίτερα στην έρευνα. |
Η απαίτηση αποφυγής ψεύδους και μεροληπτικής παραπλάνησης δεν σημαίνει ότι η επιστήμη οφείλει να παρουσιάζει όλες τις απόψεις ως εξίσου τεκμηριωμένες. Σημαίνει ότι τα διαθέσιμα στοιχεία, η ποιότητά τους, τα όριά τους και οι πραγματικές αβεβαιότητες πρέπει να παρουσιάζονται έντιμα. Η απόκρυψη ουσιωδών δεδομένων δεν μετατρέπεται σε ενημέρωση επειδή υπηρετεί έναν επιθυμητό σκοπό.
34. Πλήρης ενημέρωση σημαίνει και αριθμούς που μπορείς να καταλάβεις
Σε μια ιατρική απόφαση οι γενικότητες συχνά δεν αρκούν.
Ανεπαρκής διατύπωση: «Η θεραπεία είναι πολύ αποτελεσματική».
Πιο ουσιαστική διατύπωση: «Σε πληθυσμό συγκρίσιμο με εσένα, από 1.000 ανθρώπους, τόσοι παρουσίασαν το συγκεκριμένο όφελος με τη θεραπεία και τόσοι χωρίς αυτήν, μέσα σε αυτό το χρονικό διάστημα».
Ανεπαρκής διατύπωση: «Οι παρενέργειες είναι σπάνιες».
Πιο ουσιαστική διατύπωση: «Ο συγκεκριμένος κίνδυνος παρατηρήθηκε σε περίπου Χ από 10.000 άτομα στη μελέτη, με αυτά τα όρια αβεβαιότητας».
Τα Χ είναι σκόπιμα υποθετικά και δεν αποτελούν ιατρικά δεδομένα. Το ζητούμενο είναι ο τρόπος παρουσίασης. Όπου υπάρχουν αξιόπιστοι απόλυτοι κίνδυνοι, η ενημέρωση πρέπει να επιδιώκει να τους εξηγεί, όχι να βασίζεται αποκλειστικά σε εντυπωσιακά ποσοστά σχετικής μεταβολής.
35. Ελευθερία επιλογής σημαίνει ότι μπορείς να ρωτήσεις, να αρνηθείς και να αλλάξεις γνώμη
Το δικαίωμα της συναίνεσης αποκτά νόημα επειδή υπάρχει πραγματική δυνατότητα επιλογής. Αν δεν μπορείς να αρνηθείς μια προτεινόμενη πράξη, η έννοια της ελεύθερης συναίνεσης αποδυναμώνεται.
Στα συγκεκριμένα νομικά κείμενα αναφέρονται ρητά:
Ν. 2071/1992, άρθρο 47: Δικαίωμα συγκατάθεσης ή άρνησης διαγνωστικής και θεραπευτικής πράξης.
Ν. 3418/2005, άρθρα 11 και 12: Καθήκον αλήθειας, πλήρης ενημέρωση και έγκυρη συναίνεση.
Σύμβαση Οβιέδο, άρθρο 5, 1997: Προηγούμενη ενημέρωση, συναίνεση και ανάκλησή της.
Χάρτης ΕΕ, άρθρο 3, 2000/2009: Ελεύθερη και εν επιγνώσει συναίνεση στον τομέα της ιατρικής.
BGB §§ 630d και 630e, 2013: Συναίνεση, υποχρέωση ενημέρωσης και δυνατότητα ανάκλησης.
Γαλλικός Κώδικας Δημόσιας Υγείας, L1111-4: Ελεύθερη και ενημερωμένη συναίνεση και ανάκλησή της.
Ιταλικός Ν. 219/2017, άρθρο 1: Ελεύθερη και ενημερωμένη συναίνεση και αυτοδιάθεση.
Ισπανικός Ν. 41/2002, άρθρα 2 και 8: Αυτονομία, ενημέρωση και ελεύθερη συναίνεση.
New Zealand Bill of Rights Act 1990, section 11: Ρητό δικαίωμα άρνησης ιατρικής θεραπείας.
36. Η υπογραφή δεν μετατρέπει το ψέμα σε συναίνεση
Ας διακρίνουμε τέσσερις διαφορετικές έννοιες:
Έννοια | Τι αποδεικνύει |
|---|---|
Πληροφόρηση | Ο ασθενής έλαβε συγκεκριμένες πληροφορίες. |
Κατανόηση | Μπόρεσε να αντιληφθεί τη σημασία αυτών των πληροφοριών. |
Ελευθερία | Αποφάσισε χωρίς εξαναγκασμό, απάτη ή απειλή. |
Συναίνεση | Συμφώνησε στη συγκεκριμένη πράξη υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις. |
Η υπογραφή είναι πιθανό αποδεικτικό στοιχείο. Δεν υποκαθιστά την ουσία των τεσσάρων παραπάνω στοιχείων. Η νομική εκτίμηση μιας συγκεκριμένης συναίνεσης εξαρτάται από τον νόμο και τα πραγματικά περιστατικά.
37. Το δικαίωμα σε δεύτερη γνώμη και σε πρόσβαση στο ιστορικό σου
Η ουσιαστική ελευθερία απόφασης συνδέεται με τη δυνατότητα να έχεις πρόσβαση στις πληροφορίες που αφορούν εσένα.
Ελλάδα: Ν. 3418/2005, άρθρο 14, δικαιώματα σχετικά με τον ιατρικό φάκελο.
Γερμανία: § 630g BGB, πρόσβαση στον ιατρικό φάκελο.
Γαλλία: Code de la santé publique, L1111-7, πρόσβαση σε πληροφορίες υγείας.
ΕΕ: Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων, Κανονισμός (ΕΕ) 2016/679, άρθρο 15, πρόσβαση στα προσωπικά δεδομένα.
WMA, Διακήρυξη Λισαβόνας 1981/2015: Ελευθερία επιλογής και αλλαγής γιατρού ή υπηρεσίας, μέσα στο εφαρμοστέο πλαίσιο.
Νομική διάκριση: Η συναίνεση για επεξεργασία προσωπικών δεδομένων σύμφωνα με τον GDPR δεν είναι το ίδιο πράγμα με τη συναίνεση για ιατρική επέμβαση.
38. Η προγενέστερη βούληση έχει σημασία και όταν δεν μπορείς να μιλήσεις
Ορισμένες αποφάσεις πρέπει να μπορούν να εκφραστούν πριν υπάρξει μια κρίσιμη ιατρική κατάσταση.
Σύμβαση Οβιέδο, άρθρο 9, 1997: Οι προγενέστερα εκφρασμένες επιθυμίες λαμβάνονται υπόψη όταν ο ασθενής αδυνατεί να εκφραστεί.
Γερμανία, § 1827 BGB, 2023: Patientenverfügung, έγγραφες προγενέστερες οδηγίες σχετικά με ιατρικές πράξεις.
Ηνωμένο Βασίλειο, Mental Capacity Act 2005, sections 24 έως 26: Advance decision to refuse treatment.
Ιταλία, Ν. 219/2017, άρθρο 4: Προγενέστερες οδηγίες θεραπείας.
Ισπανία, Ν. 41/2002, άρθρο 11: Προγενέστερες οδηγίες.
Η σαφήνεια, η επικαιρότητα και η νομική εγκυρότητα τέτοιων οδηγιών έχουν πρακτική σημασία.
Ελευθερία έκφρασης στην ψηφιακή εποχή
39. Η ελευθερία έκφρασης ισχύει και στο διαδίκτυο
Οι εγγυήσεις της ελευθερίας της έκφρασης δεν εξαρτώνται από το αν χρησιμοποιείται χαρτί, μικρόφωνο, βιβλίο, ιστολόγιο ή ψηφιακή πλατφόρμα.
ΟΗΕ, Οικουμενική Διακήρυξη 1948, άρθρο 19: Αναζήτηση, λήψη και μετάδοση πληροφοριών με κάθε μέσο.
ICCPR 1966, άρθρο 19 §2: Έκφραση με προφορικό, γραπτό, έντυπο, καλλιτεχνικό ή άλλο μέσο επιλογής.
ΕΣΔΑ 1950, άρθρο 10: Ελευθερία λήψης και μετάδοσης πληροφοριών και ιδεών.
Χάρτης ΕΕ 2000/2009, άρθρο 11: Ελευθερία έκφρασης και πληροφόρησης.
Γερμανικό Grundgesetz 1949, άρθρο 5: Ελευθερία γνώμης σε λόγο, γραφή και εικόνα.
Ελληνικό Σύνταγμα 1975, άρθρο 14: Ελευθερία έκφρασης και διάδοσης στοχασμών.
Το μέσο αλλάζει. Η ανάγκη προστασίας του δικαιώματος παραμένει.
Η ύπαρξη συνταγματικού δικαιώματος απέναντι στο κράτος δεν συνεπάγεται αυτόματα δικαίωμα απεριόριστης πρόσβασης στις υπηρεσίες κάθε ιδιωτικής πλατφόρμας. Οι σχέσεις με πλατφόρμες έχουν δικό τους εφαρμοστέο νομικό πλαίσιο, συμπεριλαμβανομένης της νομοθεσίας της ΕΕ.
40. Δικαίωμα αναζήτησης πληροφοριών και πρόσβασης στις δικές σου πληροφορίες
Η ενημερωμένη επιλογή προϋποθέτει τη δυνατότητα να πληροφορείσαι. Αυτό εντοπίζεται στα εξής κείμενα:
Έτος | Διάταξη | Τι προστατεύει |
|---|---|---|
1948 | Οικουμενική Διακήρυξη, άρθρο 19 | Αναζήτηση και λήψη πληροφοριών. |
1966 | ICCPR, άρθρο 19 §2 | Αναζήτηση, λήψη και διάδοση πληροφοριών. |
1950 | ΕΣΔΑ, άρθρο 10 | Λήψη και μετάδοση πληροφοριών. |
2000/2009 | Χάρτης ΕΕ, άρθρο 11 | Ελευθερία πληροφόρησης. |
2016 | GDPR, άρθρο 15 | Πρόσβαση του υποκειμένου στα προσωπικά του δεδομένα. |
2005 | Ν. 3418/2005, άρθρα 11 και 14 | Ενημέρωση υγείας και ιατρικό αρχείο. |
2013 | BGB §§ 630e και 630g | Ιατρική ενημέρωση και φάκελος. |
Γρήγορος πίνακας: ποιο δικαίωμα αναγνωρίζεται πού;
41. Πίνακας αναφοράς
Δικαίωμα | Πρωτογενής διάταξη | Έτος |
|---|---|---|
Να έχεις δική σου γνώμη | ICCPR, άρθρο 19 §1 | 1966 |
Να εκφράζεις και να διαδίδεις ιδέες | Οικουμενική Διακήρυξη, άρθρο 19 | 1948 |
Να εκφράζεσαι και να ενημερώνεσαι στην Ευρώπη | ΕΣΔΑ, άρθρο 10 | 1950 |
Να εκφράζεσαι και να ενημερώνεσαι στο πεδίο του δικαίου ΕΕ | Χάρτης ΕΕ, άρθρο 11 | 2000/2009 |
Να εκφράζεις τους στοχασμούς σου στην Ελλάδα | Σύνταγμα, άρθρο 14 §1 | 1975 |
Να εκφράζεις τη γνώμη σου στη Γερμανία | Grundgesetz, άρθρο 5 §1 | 1949 |
Να προστατεύεται η σωματική ακεραιότητά σου | Χάρτης ΕΕ, άρθρο 3 §1 | 2000/2009 |
Να μην υποβάλλεσαι σε ιατρικά πειράματα χωρίς ελεύθερη συναίνεση | ICCPR, άρθρο 7 | 1966 |
Να υπάρχει ελεύθερη και ενημερωμένη ιατρική συναίνεση | Σύμβαση Οβιέδο, άρθρο 5 | 1997 |
Να έχεις ιατρική αυτονομία κατά το δίκαιο ΕΕ | Χάρτης ΕΕ, άρθρο 3 §2(a) | 2000/2009 |
Να αρνείσαι ιατρική πράξη σε ελληνικό νοσοκομείο | Ν. 2071/1992, άρθρο 47 | 1992 |
Να σε ενημερώνουν με αλήθεια | Ν. 3418/2005, άρθρο 11 | 2005 |
Να προηγείται έγκυρη συναίνεση στην Ελλάδα | Ν. 3418/2005, άρθρο 12 | 2005 |
Να προηγείται συναίνεση στη Γερμανία | BGB § 630d | 2013 |
Να γνωρίζεις κινδύνους και εναλλακτικές στη Γερμανία | BGB § 630e | 2013 |
Να ανακαλείς συναίνεση στη Γερμανία | BGB § 630d(3) | 2013 |
Να συντάσσεις προγενέστερες οδηγίες στη Γερμανία | BGB § 1827 | 2023 |
Να αρνείσαι ιατρική θεραπεία στη Νέα Ζηλανδία | Bill of Rights Act, section 11 | 1990 |
Να ελέγχεις το σώμα σου στη Νότια Αφρική | Σύνταγμα, section 12(2)(b) | 1996 |
Να προστατεύεται η συναίνεσή σου σε επιστημονική έρευνα | Κώδικας Νυρεμβέργης, αρχή 1 | 1947 |
Να γνωρίζεις τη χρηματοδότηση και τις συγκρούσεις συμφερόντων σε έρευνα | Διακήρυξη Ελσίνκι | 1964/2024 |
42. Πέντε νομικές φράσεις που αξίζει να θυμάσαι
1. «Καθήκον αληθείας».
Ελλάδα, Ν. 3418/2005, άρθρο 11.
2. «Συγκατατεθεί ή να αρνηθεί».
Ελλάδα, Ν. 2071/1992, άρθρο 47.
3. «Ελεύθερη και ενημερωμένη συναίνεση».
Σύμβαση Οβιέδο, άρθρο 5, 1997.
4. «Χωρίς αναφορά λόγων».
Γερμανία, BGB § 630d(3), 2013, ανάκληση ιατρικής συναίνεσης.
5. «Έλεγχος πάνω στο σώμα τους».
Νότια Αφρική, Σύνταγμα 1996, section 12(2)(b).
Τελική θέση
Δεν χρειάζεται να ζητήσεις την άδεια ενός θεσμού για να έχεις γνώμη. Η ελευθερία της γνώμης έχει ιδιαίτερα ισχυρή διεθνή προστασία. Η ελευθερία της έκφρασης κατοχυρώνεται ρητά σε διεθνείς συμβάσεις, συντάγματα και νόμους.
Για τις ιατρικές πράξεις, το θεμελιώδες σημείο είναι επίσης σαφές: ο άνθρωπος δεν είναι αντικείμενο πάνω στο οποίο αποφασίζουν όλοι οι άλλοι. Η προηγούμενη ενημέρωση, η αλήθεια, η κατανόηση, η ελευθερία απόφασης, η συναίνεση και η δυνατότητα άρνησης ή ανάκλησης αποτελούν βασικά στοιχεία των ισχυρών προστατευτικών πλαισίων που περιγράφονται παραπάνω.
Η ενημέρωση δεν είναι εργαλείο για να αποσπάται ένα «ναι». Είναι η προϋπόθεση για να έχει πραγματικό νόημα τόσο το «ναι» όσο και το «όχι».
Η νομική ισχύς και εφαρμογή κάθε διάταξης εξαρτώνται από το αν πρόκειται για σύμβαση, διακήρυξη, εθνικό νόμο ή δικαστική απόφαση, από τη χώρα και από τις συγκεκριμένες συνθήκες. Αυτός ο διαχωρισμός είναι μέρος της ακρίβειας, όχι υποχώρηση από τα δικαιώματα.
Σύντομο σημείωμα τεκμηρίωσης
Τα θεσμικά κείμενα επαληθεύτηκαν από τις αυθεντικές δημοσιεύσεις και τις επίσημες βάσεις τους: Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών και OHCHR, UNESCO, Συμβούλιο της Ευρώπης και ΕΔΔΑ, EUR-Lex, Βουλή των Ελλήνων, ελληνική νομοθεσία και Υπουργείο Υγείας, γερμανικό ομοσπονδιακό δίκαιο, World Medical Association, επίσημες εθνικές νομικές βάσεις της Γαλλίας, Ιταλίας, Ισπανίας, Ηνωμένου Βασιλείου, ΗΠΑ, Καναδά, Νέας Ζηλανδίας και Νότιας Αφρικής, Οργανισμός Αμερικανικών Κρατών, Αφρικανική Ένωση και ASEAN.
Εδώ καταγράφονται τίτλοι, άρθρα, χρονολογίες και σύντομα αποσπάσματα, χωρίς εξωτερικά links, ώστε η σελίδα να μπορεί να δημοσιευτεί καθαρά και να διαβάζεται αυτόνομα. Η συλλογή είναι εκτεταμένη αλλά δεν μπορεί να θεωρηθεί εξαντλητική για όλες τις χώρες της Γης. Πρόκειται για τεκμηριωμένο οδηγό διατάξεων, όχι εξατομικευμένη νομική γνωμοδότηση.