Anormia: Οι Hikikomori της Δύσης

Τα τελευταία χρόνια η Anormia αναγνωρίζεται ως ένα από τα πιο χαρακτηριστικά κοινωνικά και ψυχολογικά φαινόμενα του σύγχρονου δυτικού κόσμου. Εκατομμύρια άνθρωποι απομακρύνονται σταδιακά από την κοινωνική ζωή, εγκαταλείπουν τις παραδοσιακές φιλοδοξίες και παύουν να ενδιαφέρονται για στόχους που προηγούμενες γενιές θεωρούσαν αυτονόητους.

Η Anormia δεν περιγράφει απλώς τη μοναξιά ή την κοινωνική απομόνωση. Περιγράφει μια βαθύτερη απώλεια ορμής απέναντι στο ίδιο το κοινωνικό παιχνίδι.

Η ρίζα της λέξης

Η λέξη Anormia προέρχεται από δύο ελληνικά στοιχεία:

• α- (έλλειψη)
• ορμή

Κυριολεκτικά σημαίνει «έλλειψη ορμής». Δεν αναφέρεται όμως στην τεμπελιά, στην αδυναμία ή στην ανικανότητα. Αναφέρεται στην απώλεια του εσωτερικού κινήτρου που ωθεί τον άνθρωπο να συμμετέχει ενεργά στην κοινωνική ζωή, να επιδιώκει σχέσεις, να δημιουργεί οικογένεια, να εξελίσσεται επαγγελματικά ή να σχεδιάζει ένα αισιόδοξο μέλλον.

Η Anormia περιγράφει μια κατάσταση κατά την οποία το άτομο εξακολουθεί να λειτουργεί πρακτικά στην καθημερινότητά του, αλλά έχει πάψει να πιστεύει ότι η συμμετοχή στο κοινωνικό και οικονομικό σύστημα μπορεί να του προσφέρει ουσιαστική ανταμοιβή.

Περιγραφή του φαινομένου

Οι άνθρωποι που βρίσκονται σε κατάσταση Anormia δεν είναι απαραίτητα άνεργοι, ούτε ζουν αποκλεισμένοι σε ένα δωμάτιο.

Πολλοί εργάζονται κανονικά, πληρώνουν τους λογαριασμούς τους, φροντίζουν τις υποχρεώσεις τους και διατηρούν μια φαινομενικά φυσιολογική ζωή.

Ωστόσο παρουσιάζουν κοινά χαρακτηριστικά:

• Αποφυγή δημιουργίας ερωτικών σχέσεων.
• Μειωμένο ή μηδενικό ενδιαφέρον για οικογένεια και τεκνοποίηση.
• Έλλειψη φιλοδοξίας για κοινωνική ή επαγγελματική ανέλιξη.
• Περιορισμένο κοινωνικό κύκλο.
• Προτίμηση της μοναχικότητας.
• Απομάκρυνση από συλλογικές δραστηριότητες.
• Αίσθηση ότι η προσωπική προσπάθεια δεν ανταμείβεται πλέον.
• Ενασχόληση με ατομικά ενδιαφέροντα όπως βιβλία, μουσική, παιχνίδια, τεχνολογία ή δημιουργικές δραστηριότητες.

Η κατάσταση αυτή δεν συνοδεύεται απαραίτητα από κατάθλιψη. Πολλοί άνθρωποι με χαρακτηριστικά Anormia δεν δηλώνουν δυστυχισμένοι. Αντίθετα, συχνά θεωρούν ότι η απομάκρυνσή τους από τις κοινωνικές προσδοκίες αποτελεί μια συνειδητή μορφή προσαρμογής.

Οι διαφορές από τους Hikikomori, Oetori και Tang Ping

Η Ιαπωνία είναι γνωστή για το φαινόμενο των Hikikomori, ανθρώπων που αποσύρονται σχεδόν πλήρως από την κοινωνία και περνούν μήνες ή χρόνια περιορισμένοι στο σπίτι τους.

Στη Νότια Κορέα εμφανίζεται το φαινόμενο Oetori, που συνδέεται με τη βαθιά κοινωνική απομόνωση και τη μοναχικότητα.

Στην Κίνα εμφανίστηκε το Tang Ping, που μεταφράζεται ως «ξαπλώνω κάτω» και εκφράζει την άρνηση συμμετοχής στον εξαντλητικό ανταγωνισμό της σύγχρονης ζωής.

Στη Δύση, η Anormia συνδέεται συχνά και με πιο ήπιες μορφές καθημερινής άρνησης, όπως το λεγόμενο «buy nothing rebellion». Πρόκειται για την απόφαση πολλών ανθρώπων να περιορίσουν δραστικά την κατανάλωση, όχι μόνο για οικονομικούς λόγους, αλλά και ως σιωπηλή αντίδραση σε έναν τρόπο ζωής που τους ζητά να εργάζονται περισσότερο, να αγοράζουν περισσότερο και να επιθυμούν συνεχώς περισσότερα. Σε αυτό το πλαίσιο, η άρνηση κατανάλωσης δεν είναι απλώς λιτότητα. Είναι μια μορφή αποχώρησης από την υπόσχεση ότι η ευτυχία βρίσκεται στην αγορά, στην αναβάθμιση, στην προβολή και στη διαρκή συμμετοχή στον κύκλο της παραγωγής και της κατανάλωσης.

Η Anormia διαφέρει σε ένα κρίσιμο σημείο.

Ο άνθρωπος με Anormia δεν αποσύρεται απαραίτητα από την κοινωνία. Παραμένει παρών, αλλά ψυχολογικά αποστασιοποιημένος. Συμμετέχει όσο χρειάζεται για να επιβιώσει, χωρίς όμως να επενδύει συναισθηματικά στο κοινωνικό παιχνίδι.

Με απλά λόγια, ο Hikikomori κλείνει την πόρτα του δωματίου του. Ο άνθρωπος με Anormia συνεχίζει να βγαίνει έξω, αλλά έχει ήδη εγκαταλείψει τους περισσότερους στόχους που η κοινωνία θεωρεί σημαντικούς.

Πόσοι άνθρωποι βρίσκονται σε αυτή την κατάσταση;

Η έκταση της Anormia είναι δύσκολο να μετρηθεί με ακρίβεια, επειδή οι άνθρωποι που τη βιώνουν δεν εμφανίζονται απαραίτητα στις στατιστικές ως ασθενείς, άνεργοι ή κοινωνικά αποκλεισμένοι.

Ωστόσο διάφορες κοινωνικές τάσεις δείχνουν ότι το φαινόμενο είναι εξαιρετικά διαδεδομένο.

Η συνεχής αύξηση της μοναχικής διαβίωσης, η μείωση των γεννήσεων, η πτώση των γάμων, η κοινωνική απομόνωση, η απομάκρυνση από συλλογικές δομές και η δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς υποδηλώνουν ότι δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική παρουσιάζουν ορισμένα ή πολλά από τα χαρακτηριστικά της Anormia.

Πρόκειται πιθανότατα για ένα από τα μεγαλύτερα κοινωνικά φαινόμενα του 21ου αιώνα.

Υπάρχει θεραπεία;

Το σημαντικότερο χαρακτηριστικό της Anormia είναι ότι οι περισσότεροι άνθρωποι που τη βιώνουν δεν θεωρούν τον εαυτό τους ασθενή. Και ίσως σε πολλές περιπτώσεις να μην είναι.

Η άρνηση συμμετοχής σε μια άσχημη, εξαντλητική ή βαθιά άδικη πραγματικότητα δεν είναι απαραίτητα παθολογία. Μπορεί να είναι μια απολύτως φυσιολογική ανθρώπινη αντίδραση. Όταν το περιβάλλον γίνεται αφιλόξενο, όταν η προσπάθεια δεν ανταμείβεται και όταν οι κοινωνικές υποσχέσεις καταρρέουν, η απομάκρυνση μπορεί να λειτουργεί ως μηχανισμός αυτοπροστασίας.

Με αυτή την έννοια, η Anormia δεν είναι πάντα ένδειξη ασθένειας. Μερικές φορές είναι ένδειξη υγείας. Είναι η άρνηση του ανθρώπου να προσαρμοστεί πλήρως σε κάτι που τον τραυματίζει.

Δεν πρόκειται για λοίμωξη που θεραπεύεται με αντιβιοτικά ούτε για κάποια πάθηση που εξαφανίζεται με ένα φάρμακο.

Η Anormia αποτελεί κυρίως αντίδραση στις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες της εποχής.

Όταν η εργασία δεν εξασφαλίζει αξιοπρεπή ζωή, όταν η απόκτηση κατοικίας γίνεται όλο και δυσκολότερη, όταν οι σχέσεις γίνονται εύθραυστες και όταν το μέλλον μοιάζει αβέβαιο, ένα μέρος του πληθυσμού επιλέγει να αποσυρθεί από το παιχνίδι.

Αν η Anormia γεννιέται από κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές συνθήκες, τότε η αντιμετώπισή της δεν μπορεί να περιοριστεί στο άτομο. Απαιτεί κοινωνικές και πολιτικές παρεμβάσεις που θα αποκαταστήσουν την αίσθηση προοπτικής, ασφάλειας και νοήματος.

Ένα αισιόδοξο συμπέρασμα

Η ιστορία δείχνει ότι οι κοινωνίες μεταβάλλονται διαρκώς. Καμία περίοδος κρίσης δεν διαρκεί για πάντα και καμία γενιά δεν παραμένει εγκλωβισμένη στις ίδιες συνθήκες.

Αν αναγνωρίζεις στοιχεία Anormia στον εαυτό σου, θυμήσου ότι δεν χρειάζεται να λύσεις όλα τα προβλήματα του κόσμου για να ξαναβρείς την προσωπική σου ορμή.

Μικρές καθημερινές νίκες, δημιουργικές δραστηριότητες, φυσική άσκηση, επαφή με τη φύση, ουσιαστικές ανθρώπινες σχέσεις και η αναζήτηση νοήματος μπορούν να λειτουργήσουν ως αντίβαρο στην απομόνωση.

Η Anormia δεν είναι το τέλος της διαδρομής.

Ίσως είναι απλώς ένα σημάδι ότι ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας αναζητά έναν διαφορετικό τρόπο ζωής, πιο ανθρώπινο, πιο ισορροπημένο και περισσότερο συμβατό με τις πραγματικές ανάγκες του ανθρώπου.